John Cooke

John Cooke (18 Eylül 1608 – 16 Ekim 1660), İngiliz hukukçu ve İngiliz Milletler Topluluğu’nun ilk Solicitor General’ıdır (başsavcı vekili). Leicestershire’da çiftçilik yapan Isaac ve Elizabeth Cook’un oğlu olan Cooke, 18 Eylül 1608’de Husbands Bosworth’taki All Saints Kilisesi’nde vaftiz edildi. Oxford Üniversitesine bağlı Wadham College’da ve Gray’s Inn’de hukuk eğitimi aldı; 1631’de avukatlık mesleğine kabul edildi. İrlanda’da bir süre hukuk alanında çalıştı ve İrlanda kanunlarının yayımlanmasıyla ilgili görev üstlendi. Avrupa’da seyahat ettikten sonra Londra’ya döndü ve hukuk reformlarını savunan yazılar yayımladı. 1646’da, haklarının ihlal edildiğini ileri süren John Lilburne’ün avukatlığını üstlendi. İngiliz İç Savaşı’nın ardından monarşinin kaldırılmasıyla kurulan mahkemede, Kral I. Charles’ın vatana ihanet suçlamasıyla yargılanmasında iddia makamını yönetti. 1649 yılında kurulan Yüksek Adalet Mahkemesi tarafından davanın savcılığı teklif edilen asıl kişi (William Steele) hastalanınca, bu görevi Cooke devraldı. Kralı halkına karşı savaş açmakla suçlayan iddianameyi hazırladı ve onu “tiran, hain, katil ve kamunun amansız düşmanı” olarak nitelendirdi. Kral I. Charles, Tanrı tarafından görevlendirildiğini savunarak mahkemenin meşruiyetini tanımayı reddetti ve ifade vermedi. Duruşma sırasında kral, Cooke’un konuşmasını engellemek amacıyla asasıyla omzuna vurdu; asanın gümüş ucu yere düştü. Kralın eğilerek asanın ucunu alması, monarşinin dünyevi bir mahkeme karşısındaki konumunu simgeleyen bir olay olarak yorumlandı. Cooke, 1649’da Oliver Cromwell’in İrlanda seferine katıldı ve 1650’de Munster bölgesinin başyargıçlığına atandı. Bu görevinde mahkemelerin işleyişini geliştirmeye, yargılamaları daha erişilebilir hâle getirmeye ve hukuk reformlarını uygulamaya çalıştı. Borçların taksitlerle ödenmesi, mahkemelerin yerel düzeyde örgütlenmesi ve yoksulların adalete erişiminin kolaylaştırılması gibi uygulamaları destekledi. Oliver Cromwell’in 1658’deki ölümünün ardından monarşi 1660’ta yeniden kuruldu ve Kral I. Charles’ın oğlu II. Charles tahta çıktı. Monarşi yanlıları, kralın yargılanması ve idamında rol alan kişileri kovuşturmaya başladı. İrlanda’da yargıçlık yaparken tutuklanan Cooke, Londra’ya getirildi. Mahkemede bir hukukçu olarak görevini yerine getirdiğini savunmasına rağmen suçlu bulundu ve vatana ihanetten mahkûm edildi. 16 Ekim 1660’ta Londra’daki Charing Cross’ta asılarak, bağırsakları çıkarılarak ve dörde bölünerek idam edildi. Cooke’un yaşamı ve yargılanması, İngiliz hukuk tarihi ve kraliyet iktidarının hukuki sorumluluğu tartışmaları bakımından önem taşımaktadır. Hukuk reformlarını savunan Cooke, ceza adaletinin geliştirilmesi ve hukukun daha anlaşılır hâle getirilmesi yönündeki görüşleriyle de tanınmıştır. Sanıkların susma hakkı ve ücretsiz adli yardım gibi fikirlerin öncülerinden biri olarak anılmaktadır. Tarihte bir kralı kendi halkına karşı işlediği suçlar nedeniyle yargılayan hukukçulardan biri olarak bilinmektedir.