Uluslararası İşkence Mağdurları Rehabilitasyon Konseyi

Uluslararası İşkence Mağdurları Rehabilitasyon Konseyi (IRCT – International Rehabilitation Council for Torture Victims), dünya genelinde işkence mağdurlarının fiziksel, psikolojik ve sosyal iyileşmesini destekleyen, haklarını savunan ve işkencenin cezasız kalmasıyla mücadele eden uluslararası bir sağlık ve insan hakları ağıdır. Kuruluşun küresel sekretaryası Kopenhag, Danimarka’da, ofisi ise Brüksel, Belçika’da bulunmaktadır. IRCT, bağımsız rehabilitasyon merkezlerini ve uzman kuruluşları uluslararası bir ağda bir araya getirerek işkence mağdurlarına tıbbi, psikolojik, hukuki ve sosyal destek sunulmasını desteklemektedir. IRCT’nin resmî internet sitesindeki bilgilere göre kuruluş, 80 ülkede faaliyet gösteren 173 üye merkezini bir araya getirmektedir. Bu merkezlerde doktorlar, psikologlar, avukatlar, sosyal hizmet uzmanları, fizyoterapistler ve diğer alanlardan yaklaşık 4.000 profesyonel görev yapmaktadır. Kuruluşun küresel ağı, her yıl yaklaşık 80.000 işkence mağdurunun yaşamlarını yeniden kurmalarına destek olmaktadır. IRCT, işkence mağdurlarının rehabilitasyonu ve işkencenin belgelenmesi alanında dünyanın en büyük üyelik temelli uluslararası kuruluşudur. İşkence ve kötü muamele iddialarının adli tıp yöntemleriyle belgelenmesi, mağdurların haklarının korunması, adalete erişim ve sorumluların hesap vermesinin sağlanması IRCT’nin temel çalışma alanları arasındadır. Kuruluş, 2012 yılında Bağımsız Adli Tıp Uzman Grubu’nu (IFEG – Independent Forensic Expert Group) oluşturmuştur. 23 ülkeden 42 uzmanın yer aldığı grup, işkence ve kötü muamele iddialarını tıbbi ve adli açıdan değerlendirmekte; mahkemelere, soruşturma makamlarına ve uluslararası kuruluşlara uzman görüşleri sunmaktadır. İstanbul Protokolü’nde belirlenen uluslararası standartları esas alan uzmanlar, işkence iddialarının bilimsel yöntemlerle incelenmesine ve belgelenmesine katkıda bulunmaktadır. IFEG üyeleri bugüne kadar çok sayıda adli değerlendirme gerçekleştirmiş, mahkemelerde ve diğer resmî mercilerde uzman görüşü sunmuş ve işkence iddialarının belgelenmesine ilişkin eğitimler düzenlemiştir. IRCT, işkencenin rehabilitasyonu, klinik tedavisi, adli yöntemlerle belgelenmesi ve önlenmesi alanlarındaki akademik araştırmaları da desteklemektedir. Kuruluşun bilimsel dergisi Torture Journal, 1991 yılında yayımlanmaya başlamış olup işkence ve kötü muameleye ilişkin hakemli araştırmaları ve bilimsel tartışmaları uluslararası düzeyde paylaşmaktadır. Dergi, tıp ve hukuk alanlarındaki araştırmacılar ile uygulayıcılar için önemli bir bilimsel başvuru kaynağıdır. IRCT ayrıca eğitim, uzmanlık paylaşımı ve kapasite geliştirme faaliyetleri aracılığıyla üye kuruluşların ve insan hakları alanında çalışan profesyonellerin bilgi ve deneyimlerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Kuruluşun 2026–2030 Stratejik Planı, rehabilitasyon, adalet ve güçlü bir uluslararası insan hakları hareketi oluşturma hedeflerine dayanmaktadır. Plan, işkence mağdurlarının rehabilitasyon hizmetlerine erişiminin geliştirilmesinin yanı sıra mağdurların işkenceye karşı küresel mücadelede liderlik üstlenmesini, devletlerin ihlallerden sorumlu tutulmasını ve adalete erişimin güçlendirilmesini amaçlamaktadır. IRCT, Birleşmiş Milletler nezdinde, Cenevre’deki uluslararası insan hakları mekanizmalarında ve bölgesel ve ulusal yargı mercileriyle yürüttüğü savunuculuk faaliyetleri aracılığıyla işkencenin önlenmesi, sorumluların hesap vermesi ve mağdurların adalet ile telafi mekanizmalarına erişiminin sağlanması için çalışmalar yürütmektedir. Türkiye’den Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı da IRCT’nin uluslararası çalışmalarında yer almaktadır. Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) ile ilişkili çalışmaları ve adli tıp alanındaki uzmanlığıyla tanınan Fincancı, işkence iddialarının bilimsel yöntemlerle belgelenmesi ve insan hakları ihlallerinin ortaya çıkarılması alanlarında katkıda bulunmaktadır. IRCT’nin resmî internet sitesinde yayımlanan 2026–2029 Konsey üyeleri listesinde, Avrupa bölgesini Türkiye adına temsil eden üyeler arasında gösterilmektedir. Bu temsil, Türkiye’deki insan hakları çalışmalarının işkenceyle mücadele, rehabilitasyon ve uluslararası hesap verebilirlik alanlarındaki küresel iş birliğiyle bağlantısını ortaya koymaktadır.