Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasında ilk Askerî Yardım Antlaşması 23 Şubat 1945 tarihinde imzalanmıştır. Antlaşma, 11 Mart 1941 tarihli ABD Kongre kararına dayanmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinin Lend‑Lease Kanunu, İkinci dünya savaşı sırasında müttefik ülkelere silah, teçhizat ve diğer savunma malzemeleri verilmesini düzenlemekte olup bu kanunda yazılı yardımların Türkiye’ye de yapılmasına ilişkin esasları ikili antlaşma ile belirlenmektedir.
ABD’nin Türkiye’ye yapacağı savunma yardımlarının şekli ile Türkiye’nin ABD’ye sağlayacağı karşı menfaat ve yükümlülükler antlaşma metninde izah edilmiştir. ABD, Türkiye’ye savunma araçları, hizmetleri ve askerî bilgi sağlayacak; Türkiye de imkânları ölçüsünde ABD’ye bazı maddi ve stratejik menfaatler sağlayacaktır. Anlaşma, Türkiye’yi ABD açısından müttefik statüsüne yaklaştıran, Türkiye’ye askerî yardımın hukuki ve mali çerçevesini çizen bir savunma işbirliği metnidir. Bu antlaşma sonraki yıllarda kurulacak Türk–ABD ilişkilerine (NATO üyeliği, Truman Doktrini, Marshall yardımı vb.) zemin hazırlayan bir metindir.
11 Mart 1941 kanununda derpiş edilen yardıma müteallik esaslara dair Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti artasında Anlaşma
Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, harb halindeki bir dünyada mülki tamamıyetini ve hükümranlık haklarını koruyabilecek bir durumda bulunmasını teminen mili! müdafaa vasıtalarım takviye etmek İstemesine;
Ve, Amerika Birleşik Devletleri Reisi Cumhurunun, Kongrece isdar kılman 11 Mart 1941 tarihli kanuna tevfikan, Türkiye Cumhuriyeti müdafaasının Amerika Birleşik Devletleri müdafaası için hayati ehemmiyeti haiz olduğunu 7 Kasım 1941 de tesbit etmiş olmasına;
Ve, Amerika Birleşik Devletlerinin Türkiye Cumhuriyetine müdafaa vasıtalarının tevsii için yardımını teşmil ettiğine ve etmekte devam eylemekte bulunduğuna;
Ve, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin bu yardımdan istifade etmesine esas olan kayıt ve şartlarla bilmukabele Amerika Birleşik Devletlerince temin edilecek menfaatlerin nihai şekilde tâyini keyfiyetinin, yardımın şümulü belirinceye kadar ve Amerika Birleşik Devletleriyle Türkiye Cumhuriyetinin karşılıklı menfaatlerine uygun ve dünya sulhunun tesis ve idamesine hadim nihai kayıt ve şart ve menfaatlerin hâdiselerin inkişafı ile daha vazıh bir surette belireceği âna değin, tehiri muvafık olacağına;
Ve, Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, işbu yardımın teminine mütedair ve ânifulbeyan kayıt ve şartların tesbıtinde nazarı itibara alınacak bazı mülâhazalar hakkında şimdiden bir iptidai anlaşma akdini mütekabllen arzu etmeleri üzerine böyle bir Anlaşmanın akdine her hususta usulü veçhile salâhiyet verilmiş ve bunun akdine takaddümen gerek Amerika Birleşik Devletleri gerekse Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına tevfikan ifa, istikmal veya icrası muktazi bilcümle icraat şerait ve muamelât usulü dairesinde ifa, istikmal ve icra edilmiş olmasına binaen;
Aşağıda imzası bulunanlar, kendi Hükümetleri tarafından bu maksatla usulü dairesinde salâhiyetdar kılınmışlar ve âtideki hususları karar altına almışlardır:
MADDE – 1
Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine, Amerika Birleşik Devletleri Reisicıumhurunun devir veya tedarikine salâhiyet vereceği müdafaa maddelerini, müdafaa hizmetlerini ve müdafaa malûmatım vermeğe devam edecektir.
MADDE – 2
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, tedarik edebilmek vaziyetinde bulunduğu ve müsaade edebileceği maddeleri, hizmetleri, suhuletleri veya malûmatı Amerika Birleşik Devletlerine temin edecektir.
MADDE – 3
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhurunun rızası olmadan, Amerika Birleşik Devletleri Kongresi tarafından ısdar kılman 11 Mart 1941 tarihli kanun veya bunun maddelerinin hükümlerine tevfikan kendisine devredilen herhangi bir müdafaa maddesi veya müdafaa malûmatının mülkiyet veya zilyedliğini devretmiyecek, veya bunların Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin memuru, müstahdemi
veya ajanı olmıyan herhangi bir kimse tarafından kullanılmasına müsaade etmiyecektir.
MADDE – 4
Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, herhangi bir müdafaa maddesi veya müdafaa malûmatının kendisine devri neticesinde, işbu müdafaa maddesi veya müdafaa malûmatı üzerinde patenta hakkı bulunan Amerika Birleşik Devletleri vatandaşlarından birine alt haklardan herhangi birinin tamamlyle korunması zımnında herhangi bir tediye veya muamelede bulunması icabederse, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti böyle bir muamele veya tediyeyi Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhurunun talebi üzerine ifa edecektir.
MADDE- 5
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhurunca tâyin edileceği veçhile halihazırdaki fevkalâde hal nihayet bulduğu zaman, işbu anlaşmaya tevfikan kendisine devredilmiş olan müdafaa maddelerinden imha, zayi veya istihlâk edimemiş bulunacak veya Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhuru tarafından •Amerika Birleşik Devletleri veya Garp yarımküresi müdafaasına elverişli olduğu veya Amerika Birleşik Devletlerinin başka bir şekilde İşine yarayacağı tesbit edilecek olanları Amerika Birleşik Devletlerine iade edecektir.
MADDE 6
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti tarafından Amerika Birleşik Devletlerine temin edilecek olan menfaatlerin nihai tesbitinde, 11 Mart 1941 tarihinden sonra Türkiye Cumhuriyeti Hükümetince temin edilen ve Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhuru tarafından Amerika Birleşik Devletleri namına kabul veya tanınmış olan bilcümle mülkiyet, hizmet, malûmat, teshilât veya diğer menafi veya hususat bitamamiha nazarı itibara alınacaktır.
MADDE – 7
Kongrece isdar kılınan 11 Mart 1941 tarihli kanuna ve bunun muaddel şekline tevfikan temin edilen yardıma mukabil Amerika Birleşik Devletlerine Türkiye Cumhuriyeti Hükümetince temin edilecek menfaatlerin nihai tesbitindeki kayıt ve şartlar, iki memleket arasındaki ticarete yük olmayacak, bilâkis ikisi arasında mutekabilen nafı iktisadı münasebatı teşvik eyliyecek ve cihanşümul iktisadi münasebatın ıslahına yarıyacak mahiyette olacaktır. Bu maksatla mezkûr kayıt ve şartlar; bütün milletlerin hürriyet ve refahının maddi temelleri olan istihsal, istihdam, ve malların mübadele ve istihlâkinin münasip beynelmilel ve dahilî tedbirlerle tevsiine ve beynelmilel ticarette her türlü farklı muamelenin bertaraf edilmesine, gümrük tarifelerinin ve diğer ticari engellerin tenzil ve tahfifine, umumiyetle 14 Ağustos 1941 Müşterek Beyannamesinde Amerika Birleşik Devletleri Reisicumhuru ile Birleşik Kırallık Başvekili tarafından ilen sürülen bilûmum iktisadı gayelerin tahakkukuna matuf olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye Cumhuriyeti arasında müştereken kararlaştırılmış tarzı hareketi derpiş eden ve aynı tarzda düşünen bilcümle diğer milletlerin de iştirakine açık bulunan hükümleri ihtiva eyliyecektir.
Yukarda tasrih edilen gayelere, kendi aralarında müştereken kararlaştırdıkları tarzı hareketle, varmak ve aynı tarzda düşünen diğer Hükümetlerin de müşterek tarzı hareketlerini temin etmek maksadiyle, hâkim olan iktisadi şartlara göre en münasip vasıtanın tesbiti zımnında İki Hukümet arasında münasip görülecek yakın bir zamanda görüşmelere başlanacaktır.
MADDE – 8
Şurası tabii mukarrerdir ki, Anlaşma ahkâmının icrası hususunda her Hükümet kendi Anayasasının usullerine tevfikan hareket edecektir.
MADDE – 9
İşbu Anlaşma bugünkü tarihten itibaren mer’i olacaktır. İki Hükümet tarafından müştereken tesbit edilecek bir tarihe kadar meriyette kalacaktır.
Ankara’da 1945 senesi Şubat ayının 23 üncü günü, her İki metin muteber olmak üzere, İngilizce ve Türkçe İkişer nüsha olarak tanzim edilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti namına Hasan Saka
Birleşik Devletleri Hükümeti namına Amerika Büyük Elçisi Laurence Adolph Steinhardt
Ankara
[Türkiye Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki anlatmalar 3997 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4772 numaralı kanun altına tahşiye edilmiştir)
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasında 23 Şubat 1915 tarihinde Ankara’da imzalanan ve Amerika Birleşik Devletlerinin 11 Mart 1941 tahrili kanununda yazılı yardımla ilgili esaslara ilişkin olan Anlaşmamın onanması hakkında kanun
Kanun No: 4780
Kabul tarih: 2/7/1945
Madde 1 11 Mart 1941 tarihli Amerika Birleşik Devletleri kanununda yazılı yardımla ilgili esaslara ilişkin olmak üzere, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasında 23 Şubat 1945 tarihinde Ankara’da imzalanmış olan Anlaşma hükümleri onanmıştır.
Madde 2 _ Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer
Madde 3 __ Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür