Cemiyetler Kanunu

İlk Cemiyetler Kanunu, 16 Ağustos 1909’da çıkarılmış ve Kanun-i Esasi’nin 120. maddesi 21 Ağustos 1909’da değiştirilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra 1923’te kanunun bazı maddeleri değiştirilmiş, cemiyetlere katılma yaşı on sekize indirilmiş, hükümete idari denetim yetkisi verilmiştir. 1930’dan itibaren yeni bir düzenleme hazırlıkları başlamış, İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan ön çalışmalar sonucu tasarı 28 Haziran 1938’de TBMM’de kabul edilmiş, 14 Temmuz 1938’de Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun, cemiyetlerin tüm denetimini yerel idarelere bırakmıştır. 42 maddeden oluşan Cemiyetler Kanunu, bugünkü Dernekler Kanunu, Sendika Mevzuatı ve Siyasi Partiler Kanunlarına kaynaklık ederek hukuki altyapısını oluşturmuştur. 1938 tarihli kanun, siyasi partileri de cemiyetlere dahil etmiş, şirket ortaklıklarını kapsam dışında bırakmış, ayrıca vakıfları başka bir düzenlemeye tabi tutmuştur. Bu kanun ile Osmanlı döneminde Meclis-i Mebusan tarafından düzenlenip Takvim-i Vekayi’de yayımlanan Cemiyetler Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. Hem Osmanlı döneminde hem de Cumhuriyet döneminde cemiyet kavramı; siyasi parti, sendika ve dernekleri kapsayan genel bir tanım olarak kullanılmıştır.