William Rehnquist

William Hubbs Rehnquist, Amerikalı hukukçu ve yargıçtır. 1 Ekim 1924’te ABD’nin Wisconsin eyaletindeki Milwaukee kentinde doğdu. Stanford Üniversitesinde siyaset bilimi eğitimi aldı; ardından Harvard Üniversitesinde Devlet Teorisi alanında yüksek lisans yaptı. 1952’de Stanford Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Rehnquist, 1952-1953 yıllarında ABD Yüksek Mahkemesi Yargıcı Robert H. Jackson’ın hukuk katibi olarak görev yaptı. Bu dönemde, devlet okullarında ırk ayrımcılığının sürdürülmesini savunan bir muhtıra hazırladı. Daha sonraki yıllarda Rehnquist, muhtıradaki görüşlerin kendisine değil, Yargıç Jackson’a ait olduğunu ileri sürdü. Bununla birlikte, söz konusu metin, Rehnquist’in özellikle ırk ayrımcılığı ve medeni haklar konusundaki hukukî yaklaşımına ilişkin değerlendirmelerde tartışma konusu olmaya devam etti. 1953-1969 yılları arasında Arizona’da özel avukatlık yapan Rehnquist, 1964 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi Parti adayı Barry Goldwater’ın hukuk danışmanlığını üstlendi. 1969’da Başkan Richard M. Nixon tarafından ABD Adalet Bakanlığının Hukuk Danışmanlığı Bürosunda (Office of Legal Counsel) Başsavcı Yardımcısı olarak görevlendirildi. Başkan Nixon tarafından ABD Yüksek Mahkemesi üyeliğine aday gösterilen Rehnquist, Senato tarafından onaylanmasının ardından 7 Ocak 1972’de yardımcı yargıç (Associate Justice) olarak göreve başladı. 1972-1986 yılları arasında Yüksek Mahkemenin yardımcı yargıcı olarak görev yapan Rehnquist, muhafazakâr hukuk anlayışı ve federal hükümetin anayasal yetkilerinin sınırlandırılması yönündeki yaklaşımıyla öne çıktı. Rehnquist’in anayasal görüşleri özellikle federalizm, federal hükümet ile eyaletler arasındaki yetki paylaşımı ve Kongrenin yasama yetkisinin anayasal sınırları üzerinde yoğunlaştı. United States v. Lopez (1995) ve United States v. Morrison (2000) kararlarında Mahkemenin çoğunluk görüşlerini kaleme aldı. Her iki kararda da Kongrenin, Anayasa’nın Ticaret Maddesi (Commerce Clause) kapsamında sahip olduğu yasama yetkisinin sınırlarını aştığı sonucuna varıldı. Kararlar, Kongrenin federal yasama yetkisinin sınırlandırılması ve eyaletlerin anayasal yetki alanlarının korunması bakımından Amerikan anayasa hukukunda önemli bir yere sahip oldu. 1986’da Başkan Ronald Reagan tarafından ABD Yüksek Mahkemesi başyargıçlığına aday gösterilen Rehnquist, Senato tarafından onaylandı ve 26 Eylül 1986’da başyargıç olarak göreve başladı. Baş yargıçlığı döneminde Mahkemenin muhafazakâr kanadının önde gelen isimlerinden biri olarak kabul edildi ve Amerikan anayasa hukukunda federalizm, kuvvetler ayrılığı ve federal yargının yetkileri konusunda etkili bir yaklaşım ortaya koydu. Başyargıçlığı döneminin en dikkat çekici anayasal olaylarından biri, Başkan Bill Clinton hakkında yürütülen görevden alma (impeachment) yargılaması oldu. Rehnquist, Anayasa’nın öngördüğü şekilde ABD Senatosunda yürütülen yargılamaya başkanlık etti. Clinton, Senato tarafından yapılan oylama sonucunda suçlamalardan mahkûm edilmedi. William H. Rehnquist, 3 Eylül 2005’te Virginia eyaletinin Arlington kentinde hayatını kaybetti. 1972’den 2005’e kadar ABD Yüksek Mahkemesinde görev yapan Rehnquist, önce yardımcı yargıç, ardından yaklaşık 19 yıl boyunca başyargıç olarak Amerikan anayasa hukukunun gelişiminde etkili oldu. Özellikle federalizm, Kongrenin anayasal yetkilerinin sınırları, kuvvetler ayrılığı ve muhafazakâr anayasal yorum alanlarındaki görüşleriyle ABD hukuk tarihinde önemli bir yer edindi.