100 Dava, 100 Yıl: Türkiye Hukuk Tarihine Yapay Zekâdan Bir Bakış

Yapay Zeka uygulaması ChatGPT, Türkiye’nin son 100 yıldaki en önemli 100 davasını listeledi. 

Erken Cumhuriyet (1920’ler–1940’lar)

1. İstiklal Mahkemeleri (1920–1927) — Yeni rejimin olağanüstü yargısı.

2. Şeyh Said İsyanı Yargılamaları (1925) — İsyan ve bölücülük suçlamaları.

3. Takrir-i Sükûn dönemi basın davaları (1925–1927) — Serbestî–güvenlik gerilimi.

4. İzmir Suikastı Davası (1926) — Atatürk’e suikast iddiası; geniş siyasal tasfiye.

5. Terakkiperver Fırka kapatma süreciyle bağlantılı davalar (1925–1926) — Siyasetin yargısallaşması.

6. TKP davaları (1920’ler) — Komünizm korkusu ve örgütlenme.

7. Nazım Hikmet/Donanma Davası (1938) — İfade özgürlüğü ve sıkıyönetim.

8. Menemen–Kubilay Davası (1930–1931) — İrtica soruşturmaları.

9. Serbest Fırka sonrası olaylar davaları (1930) — Siyasal rekabetin cezai yüzü.

10. Tan Olayı soruşturmaları (1945) — Basın özgürlüğü kırılma anı.

1950’ler–1960’lar

11. Yassıada “Anayasa İhlali” Davası (1960–1961) — Menderes–Zorlu–Polatkan.

12. Yassıada “Bebek Davası” ve diğer dosyalar — Ceza hukuku ile siyaset kesişimi.

13. 6–7 Eylül Olayları soruşturmaları — Azınlık karşıtı şiddet ve cezasızlık tartışması.

14. 49’lar Davası (1959) — Kürt öğrenci/düşünce yargılamaları.

15. Talat Aydemir Darbe Girişimi Davaları (1962–1963) — Ordu–siyaset ilişkisi.

16. İleri sol öğrenci davaları (1960’lar sonu) — 141–142–163 eksenli takipler.

17. TİP kapatma ve siyaset yasağı süreçleri (1960’lar) — Parti özgürlüğünün sınırları.

18. Kıbrıs bağlamlı casusluk/Devlet güvenliği dosyaları (1960’lar) — Güvenlik yargısı.

19. 1960 sonrası basın davaları (Örneğin Akis/Ant) — Siyasi eleştiri alanı.

20. Sendikal eylem davaları (1960’lar) — DİSK/Türk-İş çevresinde erken içtihatlar.

12 Mart–12 Eylül Arası ve Sonrası (1970’ler–1980’ler)

21. THKO/Deniz Gezmiş Davası (1971–1972) — İdam cezaları ve politik şiddet.

22. THKP-C/Mahir Çayan Davaları (1971) — Devrimci örgüt yargılamaları.

23. 1971 Muhtırası basın/dernek davaları — Sıkıyönetim yargısı.

24. DİSK Davaları (1970’ler/1980) — Sendikal haklar ceza ekseninde.

25. 1 Mayıs 1977 soruşturmaları — Etkin soruşturma tartışması.

26. MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası (1981–1985) — 12 Eylül’ün büyük siyasal davası.

27. Devrimci Yol/Devrimci Sol Davaları (1980’ler) — Kitle davaları.

28. 12 Eylül Darbesi Davası (Evren–Şahinkaya, 2012’de açılıp 2014 hüküm) — Geç adalet tartışması.

29. Aydınlar Dilekçesi soruşturmaları (1984) — İfade–dilekçe hakkı sınırları.

30. Sıkıyönetim Devlet Güvenlik Mahkemeleri pratiği — Özel yargı düzeninin kalıcı etkisi.

1990’lar: Çatışma, Kutuplaşma, Derin Devlet Tartışmaları

31. Sivas Madımak Davası (1993–) — Toplumsal şiddet, zamanaşımı ve cezasızlık eleştirisi.

32. Başbağlar Davası (1993–) — Misilleme şiddeti ve yargı gerilimi.

33. Uğur Mumcu Suikastı Davası (1993–) — Fail/motif tartışmaları.

34. DEP/Leyla Zana ve Arkadaşları Davası (1994) — Siyaset–ifade–terör üçgeni.

35. Metin Göktepe Davası (1996–2000) — Polis şiddeti ve cezasızlıkla mücadele.

36. Susurluk Davası (1996–2002) — Devlet–mafya–siyaset bağı.

37. Manisa Gençleri İşkence Davası (1995–2000) — İşkence yasağı içtihadı.

38. Gazi Mahallesi Davası (1995–) — Etkin soruşturma yükümlülüğü tartışması.

39. Öcalan Davası (1999) — Terör suçları, adil yargılanma ve AİHM boyutu.

40. JİTEM Davaları/Faili Meçhuller (1990’lar–) — Sistematik şiddet iddiaları.

41. Hizbullah Davaları (2000’a evrilir) — Örgütlü şiddet yargılamaları.

42. Refah Partisi Kapatma (AYM, 1998) — Laiklik ve parti özgürlüğü.

43. Fazilet Partisi Kapatma (AYM, 2001) — Siyasal alanın yeniden dizaynı.

44. HADEP Kapatma (AYM, 2003) — Kürt siyaseti ve parti kapatma pratiği.

45. Sivas davası ek dosyaları/1990’lar faili meçhulleri — Tutarlılık ve zamanaşımı.

46. Musa Anter Davası (1992 cinayet, dosya yıllarca) — Derin yapı iddiaları.

47. Temel haklar alanında AİHM’e giden dalga (Aksoy/Loizidou, 1996) — Türkiye aleyhine içtihat eşiği.

48. “301”e giden yolun öncülleri — İfade/ulusal kimlik davaları.

49. Sendikal hak ihlalleri davaları — AİHM ve iç hukuk etkileşimi.

50. Faili meçhul köy boşaltmaları/işkence dosyaları — AİHM’de sistematik ihlal bulguları.

2000’ler: Dönüşüm, “Derin Devlet” ve Kumpas Tartışmaları

51. Hrant Dink Cinayeti Davası (2007–) — İfade özgürlüğü, nefret, kamu görevi sorumluluğu.

52. Malatya Zirve Yayınevi Davası (2007–2022) — Nefret/örgütlü yapı iddiaları.

53. Rahip Santoro Davası (2006) — Dinsel nefret ve koruma sorumluluğu.

54. Danıştay Saldırısı Davası (2006–) — Laiklik hedefli saldırı iddiaları.

55. Ergenekon Davası (2008–2016) — Büyük “derin devlet” dosyası, FETÖ kumpası tespiti.

56. Balyoz Davası (2010–2015) — Dijital delil tartışması, iade-i muhakeme.

57. OdaTV Davası (2011–2016) — Basına kumpas, FETÖ rolü.

58. KCK Davaları (2009–) — Toplu yargılama ve adil yargılanma eleştirileri.

59. Poyrazköy/Kafes Eylem Planı (2009–2015) — Delil güvenilirliği sorunu.

60. İzmir Askeri Casusluk (2013) — Dijital delille kurgu iddiaları.

61. Deniz Feneri e.V. Davası (2008–2011) — Siyasi yansımaları güçlü yolsuzluk dosyası.

62. Orhan Pamuk 301 Davası (2005–2006) — İfade özgürlüğü/“Türklüğü aşağılamak” tartışması.

63. Hrant Dink 301 Süreçleri — 301’in en sembolik dosyası.

64. Temizöz ve Cizre JİTEM Davası (2009–2015) — 90’lar hesaplaşması.

65. Şemdinli Davası (2005–2016) — Asker–yargı yetki çekişmesi.

66. Fenerbahçe Şike Davası (2011–) — Spor yargısı ve kumpas tartışması.

67. Parti finansmanı–siyasi etik dosyaları — Yerleşmeyen içtihat alanı.

68. AİHM: Loizidou, Aksoy, İpek vb. içtihatların uygulanması — İhlal–yeniden yargılama ilişkisi.

69. 367 Kararı ve yargının siyasette rolü (2007) — (dava/karar ekosistemi).

70. Haksız Tahrik–Namus cinayetleri içtihadı — Toplumsal cinsiyet adaleti tartışmaları.

2010’lar–2020’ler: Yeni Sistem, Toplumsal Felaketler, Büyük Siyasi Davalar

71. Gezi Parkı Davası (2013–2022/—) — Toplumsal hareket–ceza hukuku.

72. Osman Kavala Davası (2017–) — AİHM kararına rağmen tutma tartışması.

73. 17–25 Aralık Soruşturmaları (2013) — Yolsuzluk–yargı bağı.

74. MİT TIR’ları Davası / Can Dündar (2014–) — Devlet sırrı–basın özgürlüğü.

75. 15 Temmuz Darbe Davaları (2016–) — Kitle yargılamaları ve adil yargılanma ölçütleri.

76. ByLock/Ankesör Davaları — Dijital delil standardı tartışması.

77. Tahşiye Kumpası Davası — FETÖ yargı mühendisliği.

78. Selam-Tevhid/Kudüs Ordusu Kumpası — Usulsüz dinleme–delil üretimi.

79. Barış Akademisyenleri Davaları (2016–2019) — AYM’nin ifade özgürlüğü içtihadı.

80. Wikipedia Erişim Yasağı/AYM Kararı (2019) — İnternet özgürlüğünde dönüm.

81. HDP Kapatma Davası (AYM, 2021–) — Parti kapatma pratiğinin dönüşü.

82. Selahattin Demirtaş Davaları (2016–) — AİHM Büyük Daire içtihatları.

83. Canan Kaftancıoğlu Davası (2019–2022) — Siyasi ifade/geriye yürütme tartışmaları.

84. Ekrem İmamoğlu Davası (2019– ) — Seçim–yargı–siyaset kesişimi.

85. Enis Berberoğlu/AYM Hak İhlali (2020) — Yasama dokunulmazlığı içtihadı.

86. Can Atalay/AYM–Yargıtay Krizi (2023–2024) — Anayasal organlar arası çatışma.

87. Boğaziçi Davaları (2021–) — Üniversite özerkliği–toplanma özgürlüğü.

88. Emekli amiraller Montrö Davası (2021–2022) — Bildiri–ifade–vesayet tartışması.

89. Soma Maden Faciası Davası (2014–2024) — Kurumsal sorumluluk ve yaptırım.

90. Ermenek Maden Davası (2014–) — İş sağlığı ve güvenliği içtihadı.

91. Çorlu Tren Faciası Davası (2018–2024) — Altyapı güvenliği–ceza sorumluluğu.

92. Aladağ Yurt Yangını Davası (2016–2020) — Çocukların korunması–idarenin rolü.

93. Hava Harp Okulu Öğrencileri Davaları (2016–) — Toplu yargılama/fer’î faillik.

94. FETÖ Medya Davaları (Altan/Ilíçak vb., 2016–2021) — İfade/silahlı örgüt kriteri.

95. Kobani Davası (2020–2024) — Siyasi sorumluluk–toplumsal olay ilişkisi.

96. Mavi Marmara Davası (2010–) — Evrensel yargı/uluslararası hukuk tartışması.

97. TCK 299 (Cumhurbaşkanına hakaret) emsal dosyaları — Suç tipinin sınırları.

98. Çiftlik Bank Davası (2021–2024) — Finansal dolandırıcılık–toplu mağduriyet.

99. Thodex Davası (2023) — Kripto varlık yargılamalarının ilk örnekleri.

100. Sosyal medya erişim engelleri/5651 AYM içtihadı — Dijital haklar ekseninde dönüşüm.