Musa Anter

Musa Anter, gazeteci, yazar, şair ve hukuk eğitimi almış bir aydındır. 1920 yılında Mardin’in Nusaybin ilçesine bağlı Eskimağara köyünde doğdu. İlkokulu Mardin’de, ortaokul ve liseyi Adana’da okudu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde öğrenim gördü. Canip Yıldırım ve Yusuf Azizoğlu ile birlikte İleri Yurt gazetesini çıkardı. Gazetede yayımladığı “Qimil (Kımıl)” adlı Kürtçe şiiri nedeniyle 1959 yılında 49’lar Davası kapsamında idam istemiyle yargılandı. 1963 yılında 23’ler Davası kapsamında yeniden cezaevine girdi. Musa Anter’in de aralarında bulunduğu 16 kişi, 24 Eylül 1963 tarihinde ‘Kürtçülük ve bölücülük’ suçlamasından 1 yıl 4’er ay hapis ve 5 ay 10’ar gün sürgün cezasına çarptırıldı. Farklı dönemlerde Mamak, Sultanahmet, Balmumcu, Seyrantepe ve Nusaybin cezaevlerinde kaldı. 12 Eylül 1980 sonrasında da tutuklandı ve yaşamının toplam 11,5 yılını cezaevlerinde geçirdi. Anter, İleri Yurt, Dicle Kaynağı, Şark Postası, Barış Dünyası, Deng, Yön, Yeni Ülke, Welat, Rewşen ve Tewlo gibi gazete ve dergilerde yazdı; ayrıca Özgür Gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Birina Reş (Kara Yara) (1959), Qimil (Kımıl) (1962), Ferhenga Kurdî-Tirkî (Kürtçe-Türkçe Sözlük) (1967), Hatıralarım I (1991), Hatıralarım II (1992), Vakayiname (1992), Fırat Marmara’ya Akar (1996) ve Çinara Min (1999) başlıca eserleridir. Musa Anter hakkında da çeşitli kitap, makale ve akademik çalışmalar yayımlanmıştır. Bunlar arasında Yurda Kaya’nın Musa Anter’li Yıllar (2006), Ahmet Alış’ın Üç Devrin Tanığı: Modern Kürt Siyasi Tarihinin İçinden Musa Anter’i Okumak (2010), Yavuz Çamlıbel’in Dostlarının Gözüyle Musa Anter (2010), Ercan Gün’ün Apê Musa – Faili Bilindik Meçhul (2011) ve Orhan Miroğlu’nun Kuşatmadan İnfaza Musa Anter Cinayeti (2012) bulunmaktadır. Ayrıca Musa Anter üzerine akademik tez ve araştırmalar da hazırlanmıştır. 20 Eylül 1992’de Diyarbakır’ın Seyrantepe Mahallesi’nde uğradığı silahlı saldırı sonucu yaşamını yitirdi; yanında bulunan gazeteci ve yazar Orhan Miroğlu da saldırıda yaralandı. Anter’in öldürülmesi daha sonra ceza soruşturmalarına ve davalara konu olmuş, AİHM önündeki Ersöz ve Diğerleri/Türkiye kararında da Anter’in öldürülmesine ilişkin iddialar ve devlet görevlilerinin olası rolü ele alınmıştır.