22 Eylül – Hukuk Takvimi

Japon hukukçu ve siyaset adamı Şigeru Yoşida, doğdu. (Ölümü: 20 Ekim 1967)

Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası 22 Eylül 1919′ da kuruluşunu ilan etti. Resmi kuruluş onayı 17 Aralık 1919’dur. Fırka 1924’de feshedilmiştir.

• Gazi Mustafa Kemal, Samsun’da, İstiklal Ticaret Mektebi’nde öğretmenlerle yaptığı konuşmada: “Dünyada her şey için medeniyet için, hayat için, muvaffakiyet için, en hakiki mürşit ilimdir, fendir. İlmin ve fennin haricinde mürşit aramak gaflettir, cehalettir, dalalettir” dedi.
• Milletler Cemiyeti Genel Kurulu, uluslararası hukukun tedrici kodifikasyonu amacıyla Committee of Experts for the Progressive Codification of International Law kurulmasını öngören kararı kabul etti. Komite 17 uzmandan oluşacaktı ve uluslararası anlaşmalarla düzenlenmeye elverişli konuları belirlemekle görevlendirildi. Bu çalışma daha sonra 1930 Lahey Kodifikasyon Konferansı’na uzanan sürecin temel aşamalarından biri oldu.

Fransız bürokrat ve Danıştay üyesi Alain Bacquet (Alain Jehan Marie Xavier Bacquet), Le Mans’ta doğdu.

Bakanlar Kurulu, İstanbul’da çıkan Le Journal d’Orient gazetesini yedi gün süreyle kapattı. Gazetenin resmi dış politikaya aykırı yayın yaptığı ileri sürüldü. 

• Alman SS birlikleri Ukrayna’nın Vinnytsia kentinde 6.000 Yahudiyi katletti . Bunlar, birkaç gün önce gerçekleşen ve yaklaşık 24.000 Yahudinin idam edildiği önceki katliamlardan sağ kurtulanlardı.
• Türkiye ile Macaristan arasında 3 Mayıs 1941’de imzalanan Ticaret ve Tediye Anlaşmaları ile eklerinin onaylanmasına ilişkin kanun 22 Eylül 1941’de TBMM tarafından kabul edildi. 4117 sayılı Kanun 25 Eylül 1941 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 

Hukukçu ve siyasetçi Galip Bahtiyar Göker, yaşamını yitirdi. (Doğumu: 1881, İstanbul)

• ABD Kongresi, Başkan Harry Truman‘ın vetosunu 22 Eylül 1950’de aşarak Internal Security Act’i kabul etti.  Nevadalı Demokrat Senatör Patrick A. McCarran tarafından hazırlanan yasa, dönemin Kızıl Korku (Red Scare) atmosferinde ve Kore Savaşı’nın başlarında kabul edildi. Komünist faaliyetleri ve yıkıcı hareketleri engellemek amacıyla çıkarılan federal bir yasadır.
• Yeni Baştan gazetesinin kurucusu ve yazarı Aziz Nesin, sosyal düzeni yıkmaya yönelik yayın yapmakla suçlanarak hakkında gıyabi tutuklama kararı verildi. 

Selim Nafiz Akyollu, Yargıtay Başkanlığına seçildi.

49’lar Olayında tutuklamalar başladı. İleri Yurt gazetesi yazarı Musa Anter’e yayımladığı Kürtçe şiiri Qimil/Kımıl sebebiyle dava açıldı. Musa Anter’e destek veren 50 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanlardan Mehmet Emin Batu mide kanamasından ölünce geriye 49 kişi kaldı ve dava bu sayıyla anılır oldu. 14 ay tutuklu kaldıktan sonra sanıklar mahkemeye çıkarılmayı beklerlerken 27 Mayıs Darbesi gerçekleşti. 3 Ocak 1961 tarihinde yargılamaları başlandı.

Türkiye İşçi Çiftçi Partisi 22 Eylül 1966 tarihinde Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatıldı.

Harp-İş Federasyonu İncirlik’ten sonra Ankara’da Amerikalılara ait 7 işyerinde greve başladı. Greve 600 işçi katıldı.

20 Eylülde kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının bazı maddelerinin değiştirilmesi ve geçici maddeler eklenmesi hakkında Anayasa Değişikliği resmi gazetede yayımlandı. 1971 Anayasa değişiklikleri, 12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında kurulan Nihat Erim hükûmetleri döneminde, 1961 Anayasası‘nın getirdiği özgürlükçü ve çoğulcu yapıyı daraltmak ile yürütme erkini güçlendirmek amacıyla yapılmış en kapsamlı anayasa düzenlemeleridir.

İzmir Tariş Üzüm Birliği İşletmesi önünde işçileri direnişe sevk ettikleri gerekçesiyle Türkiye Sosyalist İşçi Partisi İzmir İl Başkanı ile birlikte 29 kişi gözaltına alındı.

Terörizm suçlamasıyla Franco rejimince ölüm cezasına çarptırılan FRAP ve ETA örgütlerinden 11 kişinin cezalarının hapse çevrilmesi için Madrid’de basın toplantısı yapmak isteyen C. Gavras, Y. Montand, R. Debray ve Michel Foucault’nun da bulunduğu 6 Fransız sınır dışı edildi.

Haklarında işçiyi kanunsuz greve teşvik ettikleri iddiasıyla tutuklama kararı verilen DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler ve yürütme kurulunun dört üyesi İstanbul’da savcılığa teslim oldu. Sendikacılar tutuklanıp Sağmalcılar Cezaevi’ne gönderildi. İstanbul Belediyesi Temizlik İşleri Müdürü ve 15 temizlik işçisi, DGM direnişinde işçileri çalışmamaya sevk ettikleri gerekçesiyle gözaltına alındı. Ankara’da Belediye Fen İşleri Müdürlüğü Asfalt Şantiye Şefi DGM direnişine dair Cumhuriyet Savcısı’na bilgi vermediği gerekçesiyle tutuklandı. AEG-Profilo’ da Maden-İş’e üye 15 işçinin DGM direnişinden dolayı atılması üzerine 2 bine yakın işçi çalışmadı, işçiler işyerini de terk etmedi. TİP ve Sosyalist Parti Genel Başkanları Behice Boran ve M. Ali Aybar ile Oyun Yazarları Derneği Başkanı Melih Cevdet Anday DGM’ye karşı direniş çağrısı yaptı. 15 demokratik kitle örgütü DGM yasa tasarısını protesto için Ankara’da bir miting düzenleme kararı aldı. Adana Cezaevi’nde 24 siyasi tutuklu ve hükümlü, DGM yasa tasarısına karşı 3 günlük açlık grevine başladı. TPAO Genel Müdürü, direnişten dolayı Aliağa’da 650, İpraş’ta 104 işçinin iş akitlerinin fesh edilip 225 yeni işçi alındığını açıkladı. DİSK/Petkim-İş, DGM direnişi nedeniyle Aliağa Rafinerisi’nden atılan 1.150 işçinin yerine 300 silahlı ülkücünün yerleştirildiğini iddia etti.

Askeri Yargıtay, 2 MHP’liyi öldürmekten ölüm cezasına çarptırılan Türkiye Komünist Emek Partisi (TKEP) üyesi Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun ve Necati Vardar’ın cezalarını onayladı.

Türkiye Yazarlar Sendikası Genel Sekreteri Ataol Behramoğlu, Cem Yayınevi’nden çıkan ‘Ne Yağmur… Ne Şiirler’ kitabındaki şiiri ve ‘Yılmaz Güney İçin’ adlı şiirinden dolayı yargılandığı davada beraat etti.

2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu 22 Eylül 1983’te kabul edildi. Kanun, Türk bayrağının şekli, yapımı, korunması, çekilmesi ve indirilmesine ilişkin esasları düzenledi.

• İngiltere’de kömür madenleri çalışanlarının grevi 6.ayına girerken, Güney Yorkshire bölgesinde bir kömür madeninde polisin grev kırıcı işçileri madene sokmak istemesine karşı çıkan 6 bin grevci ve 600 kadar polisle çatışmada 3 polis yaralandı, 5 grevci tutuklandı.
• TEKSİF Sendikası ile Tekstil Sendikası arasında 80 bin işçiyi kapsayan toplu sözleşme görüşmeleri anlaşmayla sonuçlandı.

• Viranşehir ve Batman’da 3 kişi daha öldürüldü. Ocak 1992’den itibaren aynı yıl içindeki faili meçhul cinayetlerin sayısı 220’ye ulaştı. 
• Kuzeydoğu Atlantik Deniz Çevresinin Korunmasına İlişkin Sözleşme (OSPAR) imzalandı: Sözleşme  25 Mart 1998’de yürürlüğe girdi.

Buca Cezaevi’nde 3 mahkumun öldüğü, 42 mahkum ve 15 jandarmanın yaralandığı operasyonu protesto için Cezaevi önünde toplanıp Adli Tıp’a yürüyen tutuklu ve hükümlü yakınlarına polis müdahale etti. 12 avukat ve 40 tutuklu ve hükümlü yakını coplanarak gözaltına alındı.

Burdur Cezaevi’nde yapılan operasyonda kolu kopan Veli Saçılık’ın yaşadıklarının anlatıldığı ‘Kelepçe’ adlı belgesel Macaristan’da düzenlenen Retina Uluslararası Film ve Video Festivali’nde ödül aldı. Saçılık, sonraki yıllarda birçok kez gözaltına alındı ve hakkında davalar açıldı.

Manisa’da Türkiye Ziraat Odaları Birliği‘nin düzenlediği mitingde 60 bin üretici hükümetin IMF ve Dünya Bankası destekli tarım politikalarını protesto etti.

İstanbul 4. İdare Mahkemesi, Boğaziçi, Bilgi ve Sabancı üniversitelerinin ortaklaşa düzenlediği ‘İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri, Bilimsel Sorumluluk ve Demokrasi Sorunları‘ başlıklı konferans hakkında yürütmeyi durdurma kararı aldı. Akademisyenler kararı bilime müdahale olarak değerlendirdi. Toplantı ile aynı ismi taşıyan kitap daha sonra Bilgi Üniversitesi Yayınları tarafından basıldı.

Büro Emekçileri Sendikası (BES) üyeleri, aynı işi yapan çalışanlar arasındaki ücret eşitsizliklerine karşı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Ek Hizmetler binası önünde toplanarak 1 saat süreyle iş bıraktı.

Prof. Dr. Mehmet Altan tutuklandı. 15 Temmuz 2016’da gerçekleştirilen askerî darbe girişimi sonrasında başlatılan Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) kapsamında, darbe girişiminden bir gün önce, kardeşi Ahmet Altan ile birlikte katıldıkları televizyon programında darbe çağrışımıyla ilgili subliminal mesaj içeren söylemlerde bulundukları iddiasıyla hakkında başlatılan soruşturma nedeniyle 10 Eylül 2016 tarihinde gözaltına alındı. Altan, ‘Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükumetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs’, ‘Örgüt propagandası yapmak’ ve ‘Örgüte yardım ve yataklık’ suçlamasıyla çıkarıldığı İstanbul 10. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından 22 Eylül 2016 tarihinde tutuklandı. Ahmet Altan ise aynı gün adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı ancak daha sonra o da tutuklandı.

• Yargıtay, kapatılan İzmir 8. Ağır Ceza Mahkemesi‘nin, gazeteci Aziz Oruç hakkında 2011’de verdiği 6 yıl 3 aylık hapis cezasını bozdu. Oruç, Denizli Pamukkale Üniversitesi’nde öğrenci olduğu sırada katıldığı bir eylem nedeniyle “örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemekten (TCK 220/6)” hapis cezasına çarptırılmıştı.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin Paris İklim Anlaşması‘nın onaylanacağını, ilgili kararın meclise sevk edileceğini açıkladı.

• İBB Muhtarlık İşleri Daire Başkanı Yavuz Saltık‘ın 14’üncü Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılandığı davanın duruşması yapıldı. 15 yıla kadar hapsi istenen Saltık beraat etti. Saltık, “Sadece Berlin’de değil, Türkiye’de de hakimler var” dedi.

• Munzur Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ülkü Özbey’in, WhatsApp durumunda yayımladığı bir videoyu paylaştığı için ‘özel hayatın gizliliğini ihlalden’ yargılanan Bianet muhabiri Ruken Tuncel beraat etti. Savcılık, karara itiraz ederek istinaf dilekçesi sundu.
• Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde belgesel kategorisine yer alan “Kanun Hükmü” filmi, belgeseldeki bir kişi hakkında yargı sürecinin devam ettiği iddiasıyla festivalden çıkarıldı. Yazılı açıklama yapan Antalya Altın Portakal Film Festivali Yönetmeni Ahmet Boyacıoğlu, Ulusal Belgesel Film Yarışması bölümüne seçilen “Kanun Hükmü” filminde yer alan bir kişi ile ilgili yargı sürecinin devam ettiği saptadıklarını aktardı. Filmi yönetmen Nejla Demirci ise, belgeselde Kanun Hükmünde Kararname ile görevlerinden ihraç edilen doktor Yasemin Demirci ve öğretmen Engin Karataş’ın hikayesini anlattıklarını, haklarında bir yargılama olmadığını açıkladı.
• Diyarbakır Barosu uyuşturucu madde kullanımıyla ilgili rapor hazırladı. Baro Başkan Yardımcısı Mehdi Özdemir, “Çocuklar açısından 2021-2022 yılı arasında yüzde yüzlük bir artış görmekteyiz” dedi. Diyarbakır barosu CMK servisi OCAS(otomatik CMK avukat atama sistemi) kayıt sisteminde yer alan istatistiki veriler gözetilerek, yıllara artış gösteren madde kullanımına dair, tespit ve önleyici faaliyetlere ilişkin değerlendirmeler bir rapora dönüştürülerek kamuoyu ile paylaşıldı.

• Güney Kıbrıs ve Yunanistan arasında elektrik bağlantısı için anlaşma imzalandığı duyuruldu. Hattın, 1240 km ile ‘dünyanın en uzun’ yüksek gerilim kablosu olacağı, Great Sea Interconnector (GSI) adlı 1,9 milyar euro’luk projeyle Avrupa’daki iletim ağlarının Kıbrıs’a bağlanacağı ve bu hattın daha sonra İsrail’e uzanacağı açıklandı.
• Berlin’de Filistin eylemine katılan 10 yaşındaki çocuk gözaltına alındı.
• Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, arabuluculuk yöntemiyle anlaşma sağlanan dosya sayısının 4 milyonu aştığını açıkladı.
• N.A. isimli kadını öldüren ve müebbet hapis cezası Yargıtay tarafından bozulan A.M.B.’nın yeniden yargılandığı Bakırköy 13. Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki davada yeni karar çıktı. Müebbet hapis cezası veren mahkeme, cezayı 25 yıl hapse çevirdi. Mahkeme, CMK’nın 307/4 maddesi gereği Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara karşı direnilemeyeceği kesin hükmü nedeniyle sanığı “kasten öldürme” suçundan müebbet hapis cezasına çarptırarak iyi hal nedeniyle 25 yıla indirdi. Mahkeme, 12 Nisan 2018’de açıkladığı ilk kararında, sanığı “tasarlayarak kasten öldürme” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırmış, iyi hali gerekçesiyle cezayı müebbet hapse çevirmişti.
• Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad, 22 Eylül 2024’ten önce işlenen suçlar için geçerli olmak üzere genel af ilan etti. Af Kararnamesinin, asker kaçaklarını da kapsadığı, affın yurtiçinde 3, yurtdışında 4 ay içinde teslim olma koşuluyla geçerli olacağı açıklandı. Suriye, daha önce birçok af ilan etmiş, son olarak 2022’de ülke içinde ve dışındaki asker kaçakları için genel af kanunu çıkarmıştı.
• Amedspor, saha tadilatı taahhüdünü yerine getirmeyen Diyarbakır Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü hakkında “görevi kötüye kullanma” suçlamasıyla suç duyurusunda bulundu. Şikayette, kamu görevlilerinin ağır ihmallerine dikkat çekildi.

• Silivri Cezaevi’nde iken 2011 yılında yaşamını yitiren eski MİT görevlisi Kaşif Kozinoğlu’nun ölümüne ilişkin soruşturma kapsamında “şüpheli” sıfatıyla ifade veren eski istihbaratçı ve FETÖ hükümlüsü Enver Altaylı, “kasten öldürmeye azmettirme” suçundan tutuklandı. Altaylı hakkında  ayrıca ifadesini alan Cumhuriyet Başsavcı Vekiline yönelik sözleri nedeniyle kamu görevlisine karşı tehdit suçundan re’sen soruşturma başlatıldığı bildirildi.
• Kurtlar Vadisi dizisine dönük soruşturma kapsamında ‘Ömer Baba’ karakterini canlandıran oyuncu Emin Olcay ifade verdi.
• Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD’nin New York kentinde düzenlenen BM 81. Genel Kurulu’nda bir konuşma yaparak Filistin’deki insan hakları ihlallerine dikkat çekti, KKTC’nin tanınmasını istedi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) reform yapılmasını istedi.
• Birleşmiş Milletler insan hakları Özel Raportörü, İnsan Hakları Konseyi‘ne sunduğu raporda, Rus güvenlik servislerinin ‘sistematik, kurumsallaşmış’ şekilde Avrupa genelinde muhalifleri öldürdüğünü veya öldürmeye teşebbüs ettiğini belirterek bağlayıcı bir BM sözleşmesi çağrısında bulundu. 
• Otomobil üreticisi Tesla’nın ırk ayrımcılığı içeren işe alım uygulamalarıyla ilgili dava, Pazartesi günü Kaliforniya’nın Alameda bölgesinde başladı. Ayrımcılığa maruz kaldığı belirtilen 6.000’den fazla siyahi işçiyi kapsayan dava 30 Ekim 2026’ya kadar sürecek.
• Güney Kore Gıda ve İlaç Güvenliği Bakanlığı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Kore Anayasa Mahkemesi’nin 2019’da ülkedeki kürtaj yasağını kaldıran kararının ardından oluşan yasal boşluğu doldurmak amacıyla, ülkenin ilk kürtaj hapını 2027 yılının ilk çeyreğinde onaylamayı hedeflediğini açıkladı.
• Avrupa Parlamentosu, Hong Kong’daki insan hakları ihlallerine ilişkin bir karar kabul ederek Avrupa Birliği Konseyi’ni AB Küresel İnsan Hakları Yaptırımları Rejimi kapsamında Hong Kong yetkililerine yönelik yaptırımlar uygulamaya çağırdı.
• UNICEF  yaptığı açıklamada, Yemen genelinde şiddetin artmasının 57.000’den fazla çocuğun zorla yerinden edilmesine yol açtığını ve bunun da on yıldır süren iç savaş, ekonomik çöküş, iklim krizleri ve çökme noktasına gelen sağlık sistemi nedeniyle zaten ağır olan insani krizi daha da kötüleştirdiğini belirtti.
• Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma ile Manisa’daki okul saldırısıyla ilgili sosyal medya ağlarında halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçunu işleyen 92 X hesabı erişime engellendi. RTÜK, silahlı saldırı olayına ilişkin yayın yasağı getirdi.
• Mardin’de ‘Mardinli Marilyn Monroe’ olarak bilinen ve FETÖ’nün 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimine ilişkin sanal medya hesabından yaptığı paylaşımlar nedeniyle ‘Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ suçundan tutuklanan Melek Karahan (50) ilk duruşmasında tahliye edildi.
• Edirne’de çeşitli suçlardan toplam 20 yıl 4 ay hapis cezası bulunan Serpil S. ile 11 yıl kesinleşmiş hapis cezası bulunan oğlu Şaban K. polis tarafından yakalandı.
• 51’i tutuklu 435 sanıklı Ekrem İmamoğlu Çıkar Amaçlı Suç Örgütü Davası, 85’inci duruşma günü ile devam etti.