Kellogg-Briand Paktı – Harbin Millî Siyaset Aleti Olarak Kullanılmaması Hakkında Umumi Muahede

Kellogg-Briand Paktı ya da Harbin Millî Siyaset Aleti Olarak Kullanılmaması Hakkında Umumi Muahede, 27 Ağustos 1928 tarihinde Paris’te imzalanmıştır. ABD Dışişleri Bakanı Frank B. Kellogg ile Fransa Dışişleri Bakanı Aristide Briand’ın girişimleriyle hazırlanan antlaşma, savaşın ulusal politikanın bir aracı olarak kullanılmasından vazgeçilmesini ve devletler arasındaki uyuşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesini amaçlamıştır. Antlaşma, Avustralya, Belçika, Kanada, Çekoslovakya, Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve dominyonları, Britanya Hindistanı, Özgür İrlanda Devleti, İtalya, Japonya, Polonya ve Güney Afrika Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri tarafından imzalanmıştır. Antlaşma, onay belgelerinin Washington’a tevdi edilmesinin ardından 24 Temmuz 1929’da yürürlüğe girmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti, 1928 yılında antlaşmaya katılmaya davet edilmiştir. Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Ahmet Muhtar Bey, 31 Ekim 1928’de ABD Dışişleri Bakanlığına verdiği beyannameyle Türkiye’nin, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayı kaydıyla antlaşmaya katıldığını bildirmiştir. TBMM, katılımı 19 Ocak 1929 tarihli ve 1384 sayılı kanunla kabul etmiştir. Kanun, 28 Ocak 1929’da onaylanmış ve 5 Şubat 1929 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Türkiye’nin katılımı, antlaşmanın üçüncü maddesinde öngörülen katılma usulüne dayanmıştır.

Paktın birinci maddesinde taraflar, uluslararası uyuşmazlıkların çözümünde savaşa başvurmayı reddetmiş ve savaşı ulusal siyasetin aracı olarak kullanmaktan vazgeçtiklerini açıklamıştır. İkinci maddede ise taraflar arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde barışçı yolların kullanılması kabul edilmiştir. Bununla birlikte antlaşma, savaşı bütünüyle ortadan kaldıracak bir yaptırım mekanizması kurmamış; özellikle saldırı hâlinde uygulanacak ortak yaptırımlar konusunda açık ve etkili bir sistem öngörmemiştir. Bu nedenle Kellogg-Briand Paktı, uluslararası hukukta savaştan vazgeçme ilkesinin gelişimi bakımından önemli olmakla birlikte, savaşları önleme konusunda sınırlı bir etkiye sahip olmuştur.

Paktın savaşı ulusal siyasetin bir aracı olarak kullanmayı reddeden yaklaşımı, sonraki dönemde uluslararası barış ve güvenlik hukukunun gelişimine katkıda bulunmuştur. Paktın ortaya koyduğu ilkeler, Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan kuvvet kullanma yasağının tarihsel arka planındaki gelişmeler arasında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, Birleşmiş Milletler Şartı’nın kuvvet kullanma yasağı, kendi hukuki düzenlemesi ve istisnaları çerçevesinde ele alınmalıdır; iki belge arasında doğrudan ve eksiksiz bir hukuki özdeşlik bulunduğu ileri sürülemez.

Sovyetler Birliği’nin öncülük ettiği 1929 tarihli Litvinov Protokolü, Kellogg-Briand Paktı’nın bazı tarafları arasında savaştan vazgeçme yükümlülüklerini daha erken yürürlüğe koymayı amaçlamıştır. Bu gelişme, paktın uluslararası ilişkilerdeki etkisini ve savaşın hukuki statüsüne ilişkin tartışmaları göstermektedir. Kellogg-Briand Paktı ile Litvinov Protokolü’nün, sonraki dönemde ortaya çıkan NATO ve Varşova Paktı’nın kuruluşuna zemin hazırlayan tarihsel ve hukuki gelişmeler arasında yer aldığını ileri süren değerlendirmeler de bulunmaktadır.

Devletler arasında harbin millî siyaset âleti olarak istimalinden feragati muntazamın muahedeye Türkiye cumhuriyetinin iştiraki hakkında kanun

Madde 1 — Almanya, Amerika, Belçika, Fransa, İngiltere ve Dominyonları İtalya, Japonya, Lehistan ve Çekoslovakya Hükümetleri arasında 27 ağustos 1928 tarihinde Pariste akt edilmiş olan ve harbin millî siyaset âleti olarak istimalinden feragati tazammun. eden birçok taraflı muahedeye Türkiye Cümhuriyetinin, mezkûr muahedenin üçüncü maddesi mucibince ve Vaşington Büyük Elçisi tarafından Amerika Hariciye nezaretine ita edilen Beyan, nameye tevfikan, iltihakı tasdik edilmiştir.

Madde 2 — İşbu kanun neşri tarihinden muteberdir.

Madde 3 — İşbu kanunun icrasına Hariciye Vekili memurdur. 28/1/1929

Kellogg-Briand Paktı – Harbin Millî Siyaset Aleti Olarak Kullanılmaması Hakkında Umumi Muahede

Alman hükümeti Reisi,

Amerika Düveli müttehidesi hükümeti Reisi

Haşmetlu Belçika Kiralı,

Fransa Cumhuriyeti Reisi

Haşmetlu Büyük Britanya ve İrlanda ve maverayi ebhardaki İngiliz ülkeleri Kiralı ve Hindistan İmparatoru,

Haşmetlu Japonya imparatoru,

Lehistan Cumhuriyeti Reisi,

Çekoslovakya Cümhuriyeti Reisi,

Kendilerine terettüp eden insaniyetin saadet ve refahını inkişaf ettirmek vazifesini derin bir surette hissederek,

Milletleri beyninde halen cari münasebatı dostane ve sulhparveranenin ilelebet idamesi için harbin millî siyasete âlet ittihaz olunmasından açık bir surette feragat edilmek zemanı hulul ettiğine kail olarak; münasebatı mütekabillerinde her türlü tahavvülatın ancak tarzı muslihanede istihsal ile sulh ve intizam dairesinde kuvveden file isal ve badezin miliî menafiinin inkişafını harbe müracaat ederek temine sai olacak olan vaziulimza her hangi bir devletin işbu muahede fevaidinden mahrum edilmesi lüzumuna kanaat getirerek;

Gösterdikleri misale imtisal eylediğini bilumum milletlerin işbu mesaii insaniyeye biliştirak muahedeyi hazıraya meriyülicra olur olmaz iltihak ederek kendi efradını feyzaver ahkâmından müstefit ve bu suretle
cihanın medeli milletlerini harbi kendi milî siyasetlerine âlet ittihaz etmekten müştereken feragat hususunda tevhit edecekleri ümidile,

Bir muahade aktetmeğe karar vermişler ve bu maksatla murahhaslarını tayin etmişlerdir.

Şöyleki:

Alman Reisicumhuru: Hariciye Nazırı Doktor Gustav Stresemann’ı,
Amerika Reisicümhuru: Nazır Frank B. Kellogg’ıu,
Haşmetlu Belçika Kıralı: Hariciye Nazırı Paul Hymans’ı,
Fransa Reisicümhuru: Hariciye Nazın Aristide Brıand’ı,

Haşmetlu Büyük Beritanya ve İrlanda ve Maverayi Ephardaki İngiliz ülkeleri Kralı ve Hindistan İmparatoru: Büyük Britanya ve şimalî İrlanda ile Şıhsen Cemiyeti Akvam âzasından olmayan Beritanya İmperatorluğu aksamı için: Lancaster Dakalığı Şansöliyesi, Hariciye Nazırı vekili Lord Cushendun’i,

Kanada Dominyonu İçin: Başvekil ve Harciye Nazırı William Lyon Mackenzie King‘ı,

Avusturalya Commonvvealthi için: Heyeti İcraiye âzasından Alexandere John Mehachlan’ı,

Yeni Zelanda Dominyonu için: Büyük Beritanyada Yeni Zelanda Komseri âlisi Sir Christopher James
Parr’ı,

Cenubî Afrika İttihadı için: Büyük Bsritanyada Cenubı Afrika İttihadı Komseri âlisi Jacobus Sstephanos Smiti,

İrlanda Serbest Hükümeti için: Heyeti İcraiye Reisi M. Vılliam Thomas Cosgrave ı,

Hindistan için: Lancastre Dükalığı Şansölyesi, Hariciye Nazırı Vekili Lord Cushendun ı,

Haşmetlu İtalya Kıralı: Pariste Elçi ve fevkalâde murahhas Kont Gaetano Manzoni’ı,

Haşmetlu Japon İmperatoru: Müşaviri hususi Kont Uchiday’ı,

Lehistan Rerisicümhuru. Hariciye Nazırı M. A. Zileskiy’i,

Çekoslovakya Reisicümhuru: Hariciye Nazırı Doktor Eluard Benes’ı,

Müşarileyhim usulüne muvafık görülen salâhiyetnamelerini badettaati mevaddı atiyede mutabık kalmışlardır:

Madde 1

Âli Âkit taraflar kendi milletleri namına beynelmilel ihtilâfatı hal için harba müracatı ret ve takbih ve münasebatı mütekabillerinde harbi mill i siyaset için âlet itihaz etmekten feragat ettiklerini sureti resmiye ve müdepdebede beyan ederler.

Madde 2

Âli Âkit taraflar menşe veya mahiyeti ne olursa olsun aralarında zuhur edebilecek bilcümle ihtilafat ve münazeatın hal ve faslı çarelerini ancak vesaiti muslihanede taharri edilmek lâzimesini tasdik ederler.

Madde 3

İşbu muahede, mukaddimede zikrolunan Âli Âkiteler tarafından her birinin kendi teşkilâtı esasiye kanunları tatbikatına tevfikan, tasdik edilecek ve mütunu musaddakanın kâffesinin Washington’a tevdini müteakip beyinlerinde beyinlerinde mamulünbıh olacaktır

İşbu muahede, balâdakı fıkrada tasrih olunan veçhile mevkii meriyete vaz olunduktan sonra diğer bilumum devletlerin iltihakı için icap eden müddetin devamınca küşade bulundurulacaktır. Her devletin iltihakını musaddak metin Washington’a tevdi olunacak ve muahede keyfiyeti tevdii müteakip haman bu suretle iltihak eden devlet ile düveli sairei Âkide beyninde meriyülicra olacaktır.

Mukaddemedede zikrolunan devletlerle bilahara işbu muahedeye iltihak edecek olan her devlete muahedename metni ile tasdik veya iltihakı natık metinlerin herbirinin sureti musaddakalarını ita hususu Amerika Düveli mültehidesi hükümetine aittir.

Kezalik marüzzıkir Hükümetlere tasdik veya iltihakı natık her metni tevdii müteakip, derhal telgrafla tebliğ etmek Cemahiri Müttehide hükûmetine ait olacaktır.

Tasdikan lilmakal murahhaslar her iki metin aynı derecede muteber olmak üzere işbu muahedeyi fransızca ve ingilizce olarak imza ve mühürlerile tahtim etmişlerdir.

Bin dokuzyüz yirmi sekiz senesi Ağustosunun yirmi yedinci günü pariste tanzim edilmiştir.

İmza

Gustav Streseman
Frank B. Kellogg
Paul Hymans
Arı. Bnand
Cushendun
W . L . Mackenzie King
A. J. Mclachlan
C. J. Parr
J. S. S.mt
Lam T. Maccosgair
Cushendun
G. Manzom

İmza
Uchıda
August Zaleski
Dr, Edaard Benes

Almanya, Amerika, Belçika Fransa, İngiltere ve Dominyonları, İtalya, Japonya, Lehistan ve Çokoslavakya Hükümetleri arasında 27 ağustos 1928 tarihinde Paris’te imza edilen ve harbin millî siyaset aleti olarak istimalinden feragati tazammun eden bir çok taraflı misaka Türkiye Cumhuriyetinin iltihakını bildirmek ve muahedenin üçüncü maddesi mucibince metnin imzası mahiyetini haiz olmak üzere Washington Büyük Elçisi Muhtar beyefendi tarafından salahiyeti mahsusava müsteniden 31 teşrinievel tarihinde Amerika Hariciye nezaretine ita edilmiş olan beyanname

Zirde vaziülimza Türkiye’nin Washigton Murahhas ve Büyük Elçisi usulü dairesinde salahiyettar olarak hükümeti nam ve hesabına resmen beyan ile kesbi şeref eder ki, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti,  Türkiye Büyük Millet Meclisinin tasdiki kaydı ihtirazisi tahtında Paris’te 27 ağustosta Al-manya, Amerika, Belçika, Fransa, İngiltere ve Dominyonları, İtalya, Japonya, Lehistan ve Çekoslovakya hükümetleri arasında imza edilmiş olan muahedenameye iltihak eyler.

İmza: Ahmet Muhtar

İşbu beyannamenin vusulünü bildirmek üzere Amerika Hariciye Nezareti tarafından Washington Büyük Elçiliğimize gönderilen cevap:

T. B. M . tarafından tasdik edilmek şartiyle Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin Paris’te 27 ağustos 1928 tarihinda Almanya, Belçik, Hükümetleri tarafından imza olunan harpten feragati mütezammın olan muahedeye iltihak ettiğini natık hükümetiniz mam ve hesabına verdiğiniz beyanname ile salahiyetnameleri tevdi eden 31 birinci teşrin tarihli notanızı almakla şeref kesbettim. Muahede dosyasına vazedilen salahiyetnamelerle beyannameyi büyük memnuniyetle ahzeyledim.

İmza
Frank B. Kellog