Avram Galanti Bodrumlu

Avram Galanti Bodrumlu,  1873 yılında Bodrum’da doğdu. Avram Galanti Bodrumlu, 4 Ocak 1873 tarihinde Bodrum’da Sefarad bir ailenin on dört çocuğundan biri olarak dünyaya geldi. Galanti’nin babası Moşe Galanti, annesi ise Rodoslu Coya Kodron’du. Ailesi Bodrum’un sosyo-ekonomik hayatında etkin bir konuma sahipti. Galanti’nin eğitimi altı yaşında Bodrum’daki cemaat ilkokulunda başladı. Dokuz yaşında daha kapsamlı bir eğitim almak üzere Rodos’a gönderildi. Buradaki yatılı okulda İbranice, Ladino ve Fransızca öğrenirken Türkçe de öğrendi. 1887’de Rodos’taki eğitimini tamamlayarak Bodrum’a döndü; eğitimine Bodrum Rüşdiyesi ve İzmir Mekteb-i İdadi Mülkiyesi’nde devam etti. Rodos’ta öğretmenlik ve adalardaki Yahudi ve Türk okullarında Maarif Müfettişliği yaptı.

Eğitimci, tarihçi, hukuk tarihi araştırmacısı ve siyasetçi Galanti, 1890’larda Osmanlı eğitim kurumlarının yeterliliği, kullanılan kitaplar, eğitim yöntemleri ve yaklaşımları üzerine yazılar yayımladı. Ayrıca eğitim kurumlarının yönetim ve işleyişinin nasıl geliştirilebileceği konusunda öneriler getirdi.

1894 yılı sonunda idâdî öğretmeni olarak Rodos’a giden Galanti burada Dünya Yahudi Birliği (Alliance israélite universelle) ve Rodos yahudi cemaatinin desteğiyle bir okul kurdu. Fransızca ağırlıklı eğitim karşısında Türkçeye daha fazla önem verilmesini savundu ve Rodos’taki okulların Türkçe eğitim vermesini sağladı.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı ve cemiyetin aktif ve ileri gelen üyelerinden biri oldu.

1902 yılında Rodos’tan ayrılıp İzmir’e yerleşti ve yine öğretmenlik yapmaya başladı.

1904 yılında İzmir’den ayrılarak Mısır’da bulunan Jön Türkler’e katıldı ve Kahire’de La Vara gazetesini çıkarmaya başladı.

Dârülfünûn-ı Osmânî’nin kurulduğunu öğrenince 1911 yılı sonunda devamlı kalmak amacıyla İstanbul’a taşındı.

Galanti, eğitim ve akademik çalışmalarını sürdürerek 1914 yılında Darülfünun’da görev yapmaya ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Darülfünun’da görev yapan Semitik diller uzmanı Gotthelf Bergsträsser’in muavini olarak çalışmaya başladı. Savaş sonrasında Alman müderrislerin ülkelerine dönmesiyle Akvam-ı Kadime-i Şarkiye müderrisi olarak atandı.  1933 yılına kadar eğitimci olarak görevine devam etti. Özellikle tarih, dil ve hukuk alanlarındaki çalışmalarıyla dönemin önemli aydınları arasında yer aldı. Yeni Mecmua ve Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası gibi dönemin önemli yayınlarında yazdı. Ayrıca Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası’nda yayımlanan Yahudilerle ilgili belgeleri Fransızcaya çevirdi.

Millî Mücadele yıllarında yabancı dillerdeki günlük basın bültenlerini Türkçe’ye çevirip Mustafa Kemal ve arkadaşlarına iletti. İstanbul’da yayımlanan Hamenora ve La Boz de Türkiye dergilerine makaleler yazdı.

Cumhuriyet devrimlerini desteklemesine karşın kültürel devamlılığın korunmasını talep etti ve bu yönde eserler yazdı. Harf Devrimi‘ne, özellikle Latin harflerinin kabulüne karşı çıktı. Bu konudaki görüşlerini Arabi harfleri Terakkimize Mani Değildir adlı eserinde savundu. Bu görüşleri nedeniyle üniversitedeki görevini sürdüremedi ve üniversite kadrosunun dışında kaldı. Dârülfünun reformunda kadro dışı bırakıldığından 1 Ağustos 1933’te müderrisliği sona erdi.

Osmanlı’nın çok kültürlü yapısından Cumhuriyet rejimine geçiş döneminde, Yahudi cemaatinin Türk toplumuna entegrasyonunu savundu.

Soyadı Kanunu ile “Bodrumlu” soyadını aldı.

Siyasi yaşamında da görev alan Galanti, 1943-1946 yılları arasında Niğde milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev yaptı. TBMM’de bulunduğu dönemde Meclis kütüphane ve arşivlerinde araştırmalar yaparak Ankara Tarihi ile Niğde ve Bor Tarihi kitapları üzerinde çalıştı. 1946’daki TBMM görüşmelerinde profesörlerin birden fazla yabancı dil bilmesi gerektiğini savundu.

Hukuk Tarihine Katkısı 

Hukuk tarihi alanında da önemli çalışmalar bırakan Galanti’nin eserleri arasında Üç Sami Kanun Koyucu, Asur Kanunları, Hitit Kanunu ve Hammurabi Kanunu bulunmaktadır. Fransızca, İbranice(eski ve modern), Almanca, İngilizce ve Arapça bilmesi, eski hukuk metinlerine ve özellikle Sami dillerindeki kaynaklara yönelmesinde önemli rol oynamıştır. Bu çalışmaları, eski hukuk sistemleri ve kanun metinlerinin karşılaştırmalı biçimde incelenmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu yönüyle, eski kanun metinlerini tanıtan bir yazar olması yanında antik hukuk metinlerini tarih ve dil bakımından inceleyen araştırmacı ve hukuk tarihçisidir.

1946 seçimlerinden sonra milletvekilliği sona erince Ankara’dan İstanbul’a dönerek Kınalıada’ya yerleşti. Uzun süren rahatsızlığı sebebiyle son yıllarını Balat Or-Ahayim Yahudi Hastahanesi’nde geçirdi. Avram Galanti Bodrumlu, 8 Ağustos 1961 tarihinde yaşamını yitirdi. Mezarı Arnavutköy Mûsevî Kabristanı’ndadır.

Ölümünden önce 2000 ciltlik kütüphanesini ve arşivini Türkiye Hahambaşılığı’na bıraktı. Arşivin çoğu yok oldu; kurtarılabilen belgeler Kudüs’teki Yahudi Tarihi Merkez Arşivleri’ne gönderildi.

Dil, tarih ve hukuk alanlarında yaptığı çalışmalarla tanındı ve yaklaşık 60 eser kaleme aldı, yüzlerce makalesi yayımlandı. Dil, tarih, eğitim ve hukuk alanlarındaki eserleriyle Cumhuriyet dönemi Türk düşünce ve kültür hayatında iz bıraktı.

Eserleri

• Deux nouveaux documents sur Dona Gracie Nassy (Paris, 1913)
• Türkçede Arabi ve Latin Harfleri ve İmla Meseleleri (İstanbul, 1925)
• Küçük Türk Tetebbular (İstanbul, 1925)
• Hamurabi Kanunu (İstanbul, 1925)
• Arabi harfleri Terakkimize Mani Değildir (İstanbul, 1927)
• Vatandaş, Türkçe konuş! (İstanbul, 1928)
• Hitit Kanunu (İstanbul, 1931)
• Documents Officiels Turcs Concernantles Juifs de Turquie Recueil de 114 lois, reglements, firmans, berats, ordres et decisions de tribunaux (İstanbul, 1931)
• Turcs et Juifs. Etude Historique Politique (İstanbul, 1932)
• Asur Kanunları (İstanbul, 1933)
• Nouveaux documents sur Sabbetai Sevi (İstanbul, 1935)
• Les Synagogues d’Istanbul (İstanbul, 1937)
• Medecins Juifs au Service de la Turquie (İstanbul, 1938)
• Les Juifs de Constantinople sous Byzance (İstanbul, 1940)
• Un ferman concernant le cimetiere Juif d’Uskudar (İstanbul, 1940)
• Histoire des Juifs d’Istanbul, depuis la prise de cette ville en 1453 par Fatih Mehmed II, jusqu a nos jours (1. cilt) (İstanbul, 1941)
• Appendice a l’Ouvrage Documents Officiels Turcs concernant les Juifs de Turquie (İstanbul, 1941)
• Histoire des Juifs d’Istanbul, depuis la prise de cette ville en 1453 par Fatih Mehmed II, jusqu a nos jours (2. cilt) (İstanbul, 1942)
• Bodrum Tarihi (İstanbul, 1945)
• Türkler ve Yahudiler (İstanbul, 1947)
• En 1804 un incendie detruisit onze synagogues a Haskeuy (İstanbul, 1948)
• Appendice a l’Histoire des Juifs d’Anatolie (İstanbul, 1948)
• Ankara Tarihi (Tan Matbaası, 1950)
• Niğde ve Bor Tarihi (Tan Matbaası, 1951)
• Encore un nouveau recueil de documents concernant l’histoire des Juifs de Turquie – Etudes scientifiques (İstanbul, 1953)
• Türkler ve Yahudiler Eserlerime Ek (İstanbul, 1954)
• Cinquieme recueil de documents concernant les Juifs de Turquie, Divers sujets Juifs (İstanbul, 1955)
• Histoire des Juifs de Turquie, 9 cilt (İstanbul, 1986)
• Bodrum Tarihi (BOSAV Yayınları, 1996)
• Sabetay Sevi ve Sabetaycıların Gelenekleri (Zvi-Geyik Yayınları, Ağustos 2000)
• Üç Sami Kanun Koyucu (Anka Yayınları, 2002)
• Türklük İncelemeleri (Yeditepe Yayınevi, Mayıs 2005)