Aziz Bartholomew Günü Katliamı

Aziz Bartholomew Günü Katliamı, 23 Ağustos’u 24 Ağustos 1572’ye bağlayan gece Paris’te başlayan ve sonraki haftalarda Fransa’nın çeşitli kentlerine yayılan, Huguenotların —Fransız Kalvinist Protestanlarının— hedef alındığı suikast ve kitlesel şiddet dalgasıdır. Olay, 1562’den beri devam eden Fransız Din Savaşları’nın en kanlı dönüm noktalarından biri olmuştur.

Katliam öncesinde Katolikler ile Protestanlar arasındaki siyasal ve dinî gerilim devam etmekteydi. İki taraf arasındaki uzlaşmayı pekiştirmesi umulan Marguerite de Valois ile Huguenot önderlerinden Navarra Kralı Henri’nin evliliği 18 Ağustos 1572’de Paris’te gerçekleştirilmiştir. Düğün dolayısıyla çok sayıda Huguenot soylusu ve önderi Paris’e gelmiştir.

22 Ağustos’ta Huguenotların önde gelen isimlerinden Amiral Gaspard de Coligny’ye yönelik bir suikast girişiminde bulunulmuştur. Coligny saldırıdan yaralı olarak kurtulmuş; ancak olay, Huguenotlar ile saray çevresi arasındaki gerilimi daha da artırmıştır.

23 Ağustos’u 24 Ağustos’a bağlayan gece, saray çevresinde Huguenot önderlerinin öldürülmesine karar verilmiştir. Kararın alınmasında IX. Charles, Catherine de’ Medici ve saray çevresinin oynadığı rollerin ayrıntıları tarihçiler arasında tartışmalıdır.

24 Ağustos sabahının ilk saatlerinde Coligny öldürülmüştür. Huguenot önderlerini hedef alan saldırılar kısa sürede denetimden çıkarak Paris’teki Huguenotlara yönelik geniş çaplı bir katliama dönüşmüştür. Şiddet, sonraki günlerde ve haftalarda Lyon, Bordeaux, Rouen, Toulouse ve Fransa’nın diğer kentlerine de yayılmıştır.

Paris’te yaklaşık 2.000–3.000 kişinin öldürüldüğü tahmin edilmektedir. Fransa genelindeki toplam ölüm sayısı kesin olarak bilinmemekte ve tarihçiler tarafından farklı rakamlar ileri sürülmektedir. Bu nedenle katliamda yaşamını yitirenlerin toplam sayısına ilişkin kesin bir rakam vermek mümkün değildir.

Katliam, Huguenotların kraliyet yönetimine duyduğu güveni ağır biçimde sarsmış, Huguenotlar arasındaki siyasal ve dinî muhalefetin güçlenmesine ve Fransız Din Savaşları’nın yeniden şiddetlenmesine katkıda bulunmuştur.

Hukuk Tarihindeki Etkisi 

Hukuk tarihi açısından Aziz Bartholomew Günü Katliamı; dinî çatışmaların siyasal iktidar tarafından sınırlandırılmasının ve dinî hoşgörünün hukuken güvence altına alınmasının önemini ortaya koyan dönüm noktalarından biri olmuştur. Katliam sonrasında gelişen tartışmalar, dinî çoğulculuk ve vicdan özgürlüğüne ilişkin düşüncelerin güçlenmesine katkıda bulunmuş; Fransa’da Fransız Din Savaşları’nın sona ermesine ve IV. Henri döneminde yayımlanan 1598 tarihli Nantes Fermanı ile Huguenotlara belirli haklar tanınmasına giden daha geniş tarihsel gelişmeler içinde yer almıştır. Ferman, Katolikliği Fransa’nın yerleşik dini olarak korurken Huguenotlara belirli ölçüde ibadet serbestisi ile siyasal ve hukukî güvenceler tanımıştır.

Aziz Bartholomew Günü Katliamı; dinî çatışma, siyasal iktidar mücadelesi ve mezhep temelli kitlesel şiddet bakımından 16. yüzyıl Avrupa tarihinin en önemli olaylarından biri olarak kabul edilmektedir.