İdam cezası, devletin cezalandırma yetkisi kapsamında, yetkili mahkeme kararıyla hükümlünün yaşamına son verilmesini öngören, mutlak, nihai ve geri alınamaz nitelikteki en ağır ceza yaptırımıdır. Failin gelecekte suç işleme riskini sıfıra indirmeyi hedefleyen en radikal ceza hukuku enstrümanıdır.
Akademik literatürde idam cezası; devletin tekelindeki meşru şiddet kullanma yetkisinin en uç sınırını temsil eden, ceza adaleti sisteminin suçlu üzerindeki ıslah edici fonksiyonundan vazgeçerek onun fiziki varlığını kalıcı olarak ortadan kaldırmayı amaçlayan mutlak, geri alınamaz ve nihai bir adli eliminasyon (tasfiye) yaptırımı olarak tanımlanmaktadır. Ceza hukuku teorisi bakımından idam cezası, ıslah edici ve topluma yeniden kazandırıcı ceza anlayışından ayrılmakta, bunun yerine, failin fiziksel varlığının ortadan kaldırılması suretiyle toplumsal güvenliğin sağlanmasını esas alan eliminatif (tasfiye edici) bir ceza anlayışını temsil etmektedir.
Dünyanın en eski ceza yöntemlerinden biri olan idam, günümüzde insan hakları ve evrensel hukuk çerçevesinde küresel çapta yoğun bir şekilde tartışılmakta ve birçok ülke tarafından kademeli olarak kaldırılmaktadır. Bazı ülkelerde caydırıcılık, mutlak adalet ve kamu vicdanı gibi argümanlarla yasal olarak uygulanmaya devam eden bu ceza, modern hukuk felsefesinin en keskin tartışma alanlarından biridir. Çin, İran, Suudi Arabistan, ABD, Mısır ve Singapur gibi ülkelerde ölüm cezası yasal olarak uygulanmaya devam etmektedir. İdam cezalarına devam eden ülkelerde infaz biçimleri genellikle darağacında asma, kurşuna dizme, zehirli iğne, elektrikli sandalye, kafa kesme ve gaz odası gibi yöntemlerdir.
Hümanist Ceza Hukuku Doktrininde idam cezası yasaktır. İnsan hakları temelli çağdaş ceza hukuku anlayışı, insan onurunun dokunulmazlığı, adli hataların telafi edilemez sonuçlar doğurması ve cezanın temel amacının suçluyu ortadan kaldırmak değil topluma yeniden kazandırmak olduğu gerekçeleriyle idam cezasını ilke olarak reddetmektedir. Bu yaklaşım, yaşam hakkını devredilemez ve vazgeçilemez temel bir insan hakkı olarak kabul etmekte ve ölüm cezasını bu hakkın ihlali olarak değerlendirmektedir.
Türkiye, Avrupa Birliği uyum paketleri çerçevesinde 2002 yılında yasal düzenlemeler yaparak 25 Ekim 1984’ten bu yana uygulanmayan idam cezasını savaş ve terör suçları hariç olmak üzere tamamen kaldımıştır. 7 Mayıs 2004 tarihli anayasa değişikliği ile idam cezası Türk Hukukundan tamamen çıkarılmıştır.