Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü, 1988’den itibaren Avrupa Parlamentosu tarafından düzenlenmektedir. Sovyet bilim insanı ve 1975 Nobel Barış Ödülü sahibi Andrei Sakharov’un adını taşıyan ödülü alan kişi ve gruplar her yıl 10 Aralık İnsan Hakları Günü’ne yakın bir tarihte açıklanmaktadır.
Ödülün amacı, insan hakları, ifade özgürlüğü, azınlık hakları, hukukun üstünlüğü gibi temel değerlere katkıda bulunan kişi, grup veya kurumları onurlandırmaktır. Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü, 50 bin Avro’dur.
Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü, Avrupa Birliği’nin temel değerleri olan insan onuru, özgürlük, demokrasi, eşitlik ve insan haklarının savunulmasına yönelik kararlılığı ifade etmektedir. Ödül, Avrupa Birliği‘nin küresel ölçekte insan hakları savunucularına verdiği desteğin sembolü olarak görülmektedir.
Ödülü alan kişiler arasında aktivistler, gazeteciler, politik tutuklular, düşünürler ve baskı altındaki toplumları temsil eden gruplar bulunmaktadır. Ödül törenleri genellikle, Aralık ayında Strasbourg’da bulunan Avrupa Parlamentosu’nun Genel Kurulunda düzenlenmektedir.
Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü Sahipleri
- 2025 – Andrzej Poczobut (Belarus’lu Gazteci)ile Mzia Amaglobeli ve Gürcistan’ın demokrasi yanlısı protesto hareketi (Gürcistan)
- 2024 – Edmundo González Urrutia ve María Corina Machado (Venezuela)
- 2023 – Mehsa Emini ve “Kadın, Yaşam, Özgürlük” Hareketi (İran)
- 2022 – Ukrayna halkı
- 2021 – Aleksey Navalni (Rusya)
- 2020 – Belarus demokrasi hareketi (Belarus)
- 2019 – İlham Tohti (Çin)
- 2018 – Oleg Sentsov (Ukrayna)
- 2017 – Demokratik Birlik Masası (Venezuela)
- 2016 – Nadia Murad ve Lamiya Başar (Irak)
- 2015 – Raif Bedevi (Suudi Arabistan)
- 2014 – Denis Mukwege (Kongo Demokratik Cumhuriyeti)
- 2013 – Malala Yusufzay (Pakistan)
- 2012 – Cafer Penahi ve Nesrin Sotoudeh (İran)
- 2011 – Esma Mahfuz (Mısır), Ahmed el-Senussi (Libya), Razan Zaitouneh (Suriye), Ali Farzat (Suriye) ve Muhammed Buazizi (Tunus)
- 2010 – Guillermo Fariñas (Küba)
- 2009 – Memorial (Rusya)
- 2008 – Hu Jia (Çin)
- 2007 – Salih Mahmoud Osman (Sudan)
- 2006 – Alaksandar Milinkievič (Belarus)
- 2005 – Damas de Blanco (Küba), Sınır Tanımayan Gazeteciler (Reporters Without Borders) ve Hauwa Ibrahim (Nijerya)
- 2004 – Belarus Gazeteciler Topluluğu
- 2003 – Birleşmiş Milletler
- 2002 – Oswaldo Payá (Küba)
- 2001 – Nurit Peled-Elhanan (İsrail), İzzet Ghazzawi (Filistin), Dom Zacarias Kamwenho (Angola)
- 2000 – ¡Basta Ya! (İspanya)
- 1999 – Xanana Gusmão (Doğu Timor)
- 1998 – İbrahim Rugova (Kosova)
- 1997 – Salima Ghezali (Cezayir)
- 1996 – Wei Jingsheng (Çin)
- 1995 – Leyla Zana (Türkiye)
- 1994 – Teslime Nesrin (Bangladeş)
- 1993 – Oslobođenje (Bosna ve Hersek)
- 1992 – Plaza de Mayo Anneleri (Arjantin)
- 1991 – Adem Demaçi (Kosova)
- 1990 – Aung San Suu Kyi (Myanmar)
- 1989 – Alexander Dubček (Slovakya)
- 1988 – Nelson Mandela (Güney Afrika) ve Anatoly Marchenko (Ukrayna; ölümünden sonra)
