16 Mayıs – Hukuk Takvimi / Hukuk Tarihinde Önemli Olaylar
Osmanlılar ile Safeviler arasında Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma sonucunda Zağros Sıradağları Osmanlılar ile Safeviler arasında resmi sınır olarak kabul edildi. Bu anlaşma sonucunda oluşturulan sınır küçük birkaç değişiklikle İran-Türkiye sınırı olarak günümüze kadar gelmiştir.
1703
Fransız hukukçu, şair, yazar, edebiyat teorisyeni Charles Perrault yaşamını yitirdi. (Doğumu: 12 Ocak 1628) Orléans‘ta hukuk öğrenimi gördü. Paris Barosu’na kaydoldu ve kısa bir süre avukatlık yaptı, çeşitli resmi görevlerde yer aldı. Kral XIV. Louis’nin Maliye başmüfettişi Jean Baptiste Colbert için çalıştı. Fransız Bilimler Akademisi’nin kuruluşuna katkıda bulundu. Çocuk kitaplarının babası olarak anıldı. Yaşamının son yıllarında çocukları için derlediği ve Kaz Ana’nın Öyküleri adlı kitabında yayımladığı Uyuyan Güzel, Kırmızı Başlıklı Kız, Mavi Sakal, Çizmeli Kedi, Külkedisi birer dünya klasiği haline geldi.
1717
Voltaire namıyla bilinen düşünür François-Marie Arouet, din ve krallık karşıtı yazılarından ötürü Bastille Hapishanesi’ne gönderildi.
1894
Hukukçu ve Nazi Almanyası’nda kiliselerden sorumlu Devlet Bakanı Hermann Muhs doğdu. (Ölümü: 13 Nisan 1962) Göttingen Üniversitesi‘nde hukuk eğitimi gördü. Kendisine avukat bürosu açtı ve 1929 yılında NSDAP üyesi oldu. 1930 yılında Prusya Eyalet Parlamentosu üyeliği yaptı. 1933’ten sonra Hildesheim ilçe başkanı oldu. 1935 yılında Devlet Bakanı oldu. Eşitlik çabaları ve teolojik beceriksizlikleri kiliseler ile birçok anlaşmazlıklara neden oldu.
1906
Venezüellalı hukukçu, entelektüel, tarihçi, yazar, televizyon yapımcısı ve politikacı Arturo Uslar Pietri dünyaya geldi. (16 Mayıs 1906 – 26 Şubat 2001)
1908
Fransız hukukçu, sendika lideri ve politikacı Albert Gazier (16 Mayıs 1908 – 2 Mart 1997) dünyaya geldi.
1919
Damat Ferid Paşa Hükümeti yeniden kuruldu.
Mustafa Kemal Paşa, Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak üzere İstanbul’dan Samsun’a doğru yola çıktı.
Sosyal teori ve saha araştırmaları üzerine yazıları antropoloji disiplini ve karşılaştırmalı hukuk üzerinde kalıcı bir etki bırakan Polonyalı antropolog ve etnolog Bronisław Kasper Malinowski yaşamını yitirdi. (7 Nisan 1884 – 16 Mayıs 1942)
1943
Varşova Gettosu’ndaki Yahudi topluluğunun, Nazi işgaline karşı başlattığı Varşova Gettosu Ayaklanması olarak adlandırılan direnişi kırıldı. Hayatta kalanlar, Treblinka toplama ve yok etme kampına gönderilmeye başlandı. Alman kayıtlarına göre 56 bin kişi öldürüldü.
1952
Birleşik Krallık’ta kadınlara eşit ücret yasalaştı.
1957
Amerika Birleşik Devletleri’nin Illinois Eyaleti’nin Chicago kentindeki içki yasağını gerçekleştirmek ve teftişte bulunmak amacıyla yaptığı görevle ve ünlü içki kaçakçısı Al Capone’u adalete teslim eden Dokunulmazlar ekibinin lideri olarak ün kazanan hukukçu ve müfettiş Eliot Nessyaşamını yitirdi.(19 Nisan 1903 – 16 Mayıs 1957),
1960
1959 yılında imzalanan Türkiye – ABD Güvenlik ve İşbirliği Anlaşması, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasında İş Birliği Anlaşması” adıyla tanzim edilmiş ve antlaşmanın tasdikine dair Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 9 Mayıs 1960’ta kabul edilmiş ev Resmî Gazetenin 16 Mayıs 1960 tarihli sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Milli Eğitim Bakanlığı 19 Mayıs gösterilerini yasakladığını açıkladı.
Sovyet lider Nikita Khrushchev, SSCB toprakları üzerinde uçurulan Amerikan U-2 casus uçakları için, ABD başkanı Dwight D. Eisenhower’dan özür dilemesini istedi.
1962
Hukukçu, Edith Kindermann doğdu. 21 Mart 2019 tarihinde yapılan seçimde Alman Avukatlar Birliği (Deutschen Anwaltverein-DAV) Başkanlığına gelen ilk kadın oldu.
1963
Türkiye Barolar Birliği’nin kurulmasının gerekliliği konusunda tam bir görüş birliğine vararak bu amaçla başlattıkları ön çalışmalar sonunda, 16 Mayıs 1963’te hazırlığı tamamlanarak 7 Temmuz 1969 tarihinde yürürlüğe giren 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile “Türkiye Barolar Birliği” nin kurulması yasal olarak da kabul edildi.
1972
Sıkıyönetim uygulaması çerçevesinde askeri makamlarca tutuklananların asker kişi sayılacağı açıklandı.
1973
1730 sayılı Yargıtay Yasası 12 yıl aradan sonra 16 Mayıs 1973 tarihinde çıkarıldı ve 1 Haziran 1973 günü de yürürlüğe girdi.
1974
9 İsrailli çocuğu rehin alan Filistin gerillalarıyla İsrail askerleri arasında çatışma çıktı; 16 çocuk öldü, 70 çocuk yaralandı.
Josip Broz Tito, Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti başkanlığına ömür boyu olmak üzere seçildi.
1974
BM Ekonomik ve Sosyal Konsey 16 Mayıs 1974 tarihli ve 1861 (LVI) sayılı kararı ilan etti. Barış, self-determinasyon, ulusal kurtuluş ve bağımsızlık için mücadele edildiği olağanüstü durumda ve silahlı çatışma dönemlerinde insanlık dışı eylemlerin çok sıkça mağduru olan ve sonuçta çok ağır zararlara uğrayan sivil nüfustan kadınların ve çocukların korunmasına dikkat çekildi.
1975
Sikkim, referandum sonucunda 22. Eyalet olarak Hindistan’a bağlandı.
Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) Genel Müdürü İsmail Cem, “milli güvenliğe aykırı tutumu” gerekçe gösterilerek görevden alındı. Yerine Nevzat Yalçıntaş atandı. Cem Danıştay’a başvurdu.
1979
Üsküdar Çiçekçi’de 30 Nisan’da yasaklı 1 Mayıs’a ilişkin korsan gösteride gözaltına alınan “Kurtuluş” grubundan 139 kişinin yargılanmasına başlandı.
1979
Ankara’da, Piyangotepe Katliamında kişi öldürüldü, 2 kişi yaralandı.
1981
Tüm dünyada engelli insanların sorunlarına dikkat çekmek, onları topluma kazandırmak, hayat standartlarını yükseltmek ve toplumsal farkındalık oluşturmak amacıyla, Birleşmiş Milletlere üye ülkeler ile birlikte 10-16 Mayıs tarihleri Engelliler Haftası olarak kutlanmaktadır. BM Genel Kurulu, 3 Aralık 1981 tarihinde aldığı kararla 1982 yılından itibaren 10-16 Mayıs tarihlerini resmi olarak “Engelliler Haftası” olarak kabul etmiştir.
1983
İstanbul Sıkıyönetim Askeri Savcılığı, İlerici Gençler Derneği (İHD) ve İlerici Kadınlar Derneği (İKD) kurucusu ve üyesi toplam 23 kişi hakkında, komünist düzen için illegal faaliyet ve gizli TKP’yi desteklemek iddialarıyla 15 ile 30 yıl arası hapis istemiyle dava açtı.
12 Eylül döneminin ardından, demokrasiye geçişte ilk siyasi parti olan Milliyetçi Demokrasi Partisi kuruldu.
Müjdat Gezen’in yazdığı ve Savaş Dinçel’in çizimlerini yaptığı 1978 yılı basımlı “Çizgilerle Nazım Hikmet”adlı kitapta ”komünizm propagandası yaptıkları” iddiasıyla M.Gezen ve S.Dinçel Diyarbakır Sıkıyönetim Mahkemesinin kararıyla İstanbul’da gözaltına alındı.
1984
Yayımcı İlhan Erdost’un Mamak Cezaevin’de dövülerek öldürülmesi davasında Askeri Yargıtay Başsavcılığı’nın itirazı sonucunda Askeri Yargıtay Daireler Kurulu, 10 yıl 8 aylık hapis cezası bozulan astsubay Şükrü Bağ’ın bozma kararını kaldırarak mahkumiyet hükmünü onadı.
YÖK Başkanı İhsan Doğramacı, kız öğrencilerin yasak olan başörtüsü yerine türban giyebileceklerini açıkladı.
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Müşavirliği’ne atanan Hüseyin Üzmez tepkiler üzerine istifa etti. Üzmez 1959’da Vatan gazetesinin sahibi/başyazarı Ahmet Emin Yalman’ı Malatya’da silahla yaralamaktan 20 yıl hapse mahkum olmuş, 10 yıl yatıp infaz indirimiyle salıverilmişti.
1986
Kars’ta 8 Ocak 1980’de gözaltına alınıp 10 gün sonra hayatını kaybeden Oruç Korkmaz’ın işkencede ölümüyle ilgili olarak yargılanan 1’i komiser 4 polis memuru -hafifletici sebeplerle- 5 yıl 4’er ay hapis cezasına çarptırıldı.
1989
Bayrampaşa Cezaevi’nde isyan çıktı; 40’a yakın tutuklu ve hükümlü yaralandı.
Diyarbakır Karayolları 9.Bölge Müdürlüğü’nde Yol-İş üyesi 1.500 işçi Adliye’ye yürüyerek ”geçim sıkıntısından”boşanma dilekçesi verdi.
1981’de “yurda dön” çağrısına uymadığı için yurttaşlıktan çıkarılan, hakkındaki gıyabi tutuklama kararı “kanıt yetersizliği”nden 26 Nisan 1989’da kaldırılan Sema Poyraz, Demokratik Almanya’dan uçakla İstanbul’a döndü. Poyraz’ı ailesi ve avukat Turgut Kazan karşıladı.
16 Yaşındaki Musa Özdemir, Isparta Anadolu Lisesi bahçesinde basketbol oynarken şikayet üzerine 4 arkadaşıyla birlikte gözaltına alındı; “görevli memura hakaret”ten hakkında dava açıldı, kendini astı.
1990
Çanakkale E Tipi Cezaevi’nde toplam 365.5 yıla mahkum 5 Yazı İşleri Müdürü ile toplam 23.5 yıla mahkum 3 sendikacı, düşünce özgürlüğünü kısıtlayan TCK 141, 142 ve 163.maddelerin derhal yürürlükten kaldırılması için süresiz açlık grevine başladı.
1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu ile 12 Eylül 1980 darbesi sonrası Ankara Üniversitesi SBF’deki görevlerinden uzaklaştırılan 7 öğretim üyesi, Danıştay’ın son içtihatı birleştirme kararı doğrultusunda verdiği kararlarla SBF’ye geri dönmeye başladı.
Edith Cresson Fransa’nın ilk kadın başbakanı oldu.
1993
DYP Genel Başkanı ve Başbakan Süleyman Demirel, 244 oyla Türkiye’nin dokuzuncu Cumhurbaşkanı oldu.
1995
Kimsesizler Mezarlığı’nda bulunup ailenin teşhis ettiği Hasan Ocak’ın işkence görüp boğularak öldürüldüğü anlaşıldı. Ocak’ın cesedinin 26 Mart’ta Beykoz Buzhane Köyü yakınlarında bulunduğu, 15 gün morgda bekletildikten sonra Kimsesizler Mezarlığı’na gömüldüğü öğrenildi.
1996
Selçuk Parsadan skandalı ile gündeme gelen DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, örtülü ödenekle ilgili açıklamada bulunamayacağını ve bunun bir devlet sırrı olduğunu söyledi.
Süleyman Demirel’in Cumhurbaşkanlığı süresi bitti. Hukukçu ve AYM başkanı Ahmet Necdet Sezer Cumhurbaşkanlı olarak göreve başladı.
“Düşünceye Özgürlük 2000” kitabının yayıncısı görünen 16 kişi hakkında 7-15 yıl arası hapis istemiyle dava açıldı.
ÇHD İstanbul Şubesi’ne üye avukatlar, cezaevi girişlerinde 2 kez aranma ve evrak kontrolü yapılmasına ilişkin protokolü İstiklal Caddesi’nde yürüyüşle protesto etti.
2002
17 Nisan 1999’da Sosyalist İktidar Partisi üyesi Hüseyin Duman’ı öldürmekten yargılanan Ülkü Ocakları K.Bakkalköy İlçe Başkanı İhsan Bal 24 yıl hapse mahkum oldu. Yalnızca 6 ay tutuklu kalan Bal, kararın ardından Şartla Salıverme Yasası hükümleri gereği tahliye edildi.
2007
Fransız avukat ve siyasetçi Nicolas Sarkozy 16 Mayıs 2007–15 Mayıs 2012 tarihleri arasında Fransa Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.
2010
İran ile başta ABD olmak üzere batılı ülkeler arasında uranyum takasını öngören; Türkiye, Brezilya ve İran’ın ortak formülü üzerinde mutabakat, 18 saatlik görüşmeler sonunda sağlandı.
2018
İBDA düşüncesinin kurucusu, Kürt asıllı İslamcı düşünür, şair, yazar Salih Mirzabeyoğlu yaşamını yitirdi. (Doğumu: 10 Mayıs 1950) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni kazandı ancak eğitimini yarıda bıraktı. İBDA-C örgütü lideri olduğu suçlamasıyla 28 Şubat sürecinde DGM tarafından ömür boyu hapse mahkûm edilen ve 16 yıl cezaevinde kaldıktan sonra yeniden yargılanıp 2 Mart 2016’da beraat etti.
2019
Avustralyalı hukukçu ve politikacı Robert Bob Hawke yaşamını yitirdi. (Doğumu: 9 Aralık 1929) Batı Avustralya Üniversitesi’nde eğitim gördü ve Bachelor of Arts ve Bachelor of Laws dereceleriyle mezun oldu. Avustralya Ulusal Üniversitesi’nde tahkim hukuku alanında doktora çalışmaları yaptı. 1959’da ACTU avukatı olarak atandı. 1969’da ACTU’nun başkanı olarak seçildi ve burada yüksek bir kamuoyu profili elde etti. 1973 yılında İşçi Partisi başkanlığına atandı. 1980’de Avustralya Temsilciler Meclisi’ne (MP) seçildi. 1983-1991 yılları arasında Avustralya’nın 23. başbakanı olarak görev yaptı.
2020
Brezilyalı avukat ve politikacı Mário Chermont yaşamını yitirdi. (Doğumu: 21 Ocak 1937) Federal Pará Üniversitesi hukuk fakültesinde eğitim gördü. 1966’da Chaves Belediye Meclisi üyeliğine seçildi ve 1967’den 1971’e kadar bu görevi sürdürdü. 1979’dan 1991’e kadar iktidarda kalan Pará Yasama Meclisi Üyesi seçildi. 1989 ve 1990 yılları arasında Pará Yasama Meclisi Başkanlığı görevini üstlendi. 1990’da Temsilciler Meclisi Üyesi seçildi.
Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesinde devam eden Kobanê Davası kararları açıklandı. Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ, Ahmet Türk ve birçok sanık mahkum oldu. Sırrı Süreyya Önder beraat etti.
2026
Son 5 günde, 64 ilde icra edilen ‘Nitelikli Dolandırıcılık, Çevrim İçi Çocuk Müstehcenliği ve Tacizi, Yasa Dışı Bahis’ suçlarına yönelik düzenlenen operasyonlarda bin 21 şüpheli gözaltına alındı. 319 kişinin tutuklandı. 48 milyar 16 milyon lira değerindeki para ve mal varlığına da el konuldu
Sivil hava ulaşımına açık havaalanlarının, sertifikasyonu ve işletimi ile ilgili usul ve esaslarda düzenleme yapıldı. Değişiklik Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
64 ilde, son 5 günde icra edilen ‘Nitelikli Dolandırıcılık, Çevrim İçi Çocuk Müstehcenliği ve Tacizi, Yasa Dışı Bahis’ suçlarına yönelik düzenlenen operasyonlarda bin 21 şüphelinin gözaltına alındığını bildirdi. 319 kişinin tutuklandığı operasyonlarda, 48 milyar 16 milyon lira değerindeki para ve mal varlığına da el konulduğu belirtildi.
