Anglo-Sakson Hukuk Sistemi

Anglo-Sakson Hukuk Sistemi, Birleşik Krallıkta doğan ve bu ülke ile ABD, Kanada, Avustralya, Güney Afrika, Hindistan ve bazı eski Birleşik Krallık sömürgelerinde uygulanan hukuk sistemidir. Bu sistemin önemi ve özelliği kanun kodifikasyona dayalı olmaması ve örf ve adet kuralları ile içtihatlardan güç alarak oluşmasıdır. Ortak hukuk olarak da nitelendirilmektedir. Uygulamaya dayanan ve yargısal içtihatlarla belli prensiplere ulaşan Anglosakson hukuk sistemi mahkemelerin verdiği bağlayıcı kararların benzer somut olaylara uygulanması yoluyla gelişmiştir. Bu bağlamda Anglo-Sakson Hukukuna “yargıçlarca oluşturulmuş hukuk” anlamında (judge-made law) da denmektedir.

Bu sistemde yargı birliği geçerlidir ve Kıta Avrupası sisteminde olduğu gibi kamu hukuku-özel hukuk ayrımı ya da benzer şekilde adli yargı-idari yargı gibi farklılıklar bulunmamaktadır. 

Anglo-Sakson Hukuk Sistemi, önceden sistematik bir şekilde kodifikasyona tabi tutulmamıştır. Common Law bir kanunlaştırma hareketi sonucunda oluşmamış, gelenek görenek ve teamüller ile yargıçların örf ve adet kurallarına bakarak hukuk kurallarını oluşturmasıyla başlamıştır. Bu sistemde hakim, hukuku yaratır. Yürürlükteki hukuki kurallardan ziyade yargı mercilerinin verdiği hükümler hukuk sisteminin temelini kurar. Jüri sistemi de bu hukuk sisteminde bulunmaktadır.

Jüri Sistemi

Anglo-Sakson Hukuk Sistemi ve İçtihatlar

Kanunlar, dağınık halde olup Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde olduğu gibi Medeni Kanunlar, Ticaret Kanunları, Borçlar Kanunu gibi ayrımlar bulunmamaktadır. Anglo-Sakson Hukuk Sistemi, yargı organlarının uzun yıllar içinde oluşturdukları içtihatlar üzerinden gelişmiştir.

Her yargıç davayı sonuçlandırırken ondan önce hükme bağlanmış ve hakkında içtihat oluşturulmuş benzer davaların sonuçları ile bağlı olduğundan gelenekler ve teamüllere göre oluşmuştur. Bu hukuk sisteminde, özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar ile devlet ve özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda yargılama usulleri açısından farklılık bulunmamaktadır.

Örf, adet ve gelenekler Anglo-Sakson Hukuk Sisteminin asli kaynakları arasında yer almıştır. Hakimler, bir örf ve adet kuralı varsa bunu uygulamış yasa koyucunun hukuki uyuşmazlık hakkında norm koymasını beklememiştir. Bu sistemde yargı birliği ilkesi geçerli olduğundan mahkemeler, adliye mahkemeleri ve idari mahkemeler, yada adli yargı, idari yargı şeklinde ayrıma tabi tutulmamıştır. Mahkemeler, farklı isimlerle anılsa da tüm mahkemeler tek ve en yüksek mahkemeye tabi bulunmaktadır ve uyguladıkları yargılama usulleri de aynıdır. 

Anglo-Sakson Hukuk Sisteminin Uygulandığı Ülkeler

Dünya ülkelerinin nüfuslarına göre yapılan hesaplamaya göre en yaygın kullanılan hukuk sistemi Anglo-Sakson Hukuk Sistemidir. Anglo-Sakson Hukuk Sistemi, günümüzde İrlanda, Birleşik Krallık bölgesi, İngiltere, Galler, Kuzey İrlanda, Avustralya, Yeni Zelanda, Bangladeş, Hindistan,Pakistan, Güney Afrika, Kanada, Hong Kong ve ABD benzeri ülkelerde uygulanmaktadır. Bazı ülkeler ise sistemden etkilenerek kısmen uygulamakta bu tarz ülkeler karma sistemi benimsemektedir.Kıta Avrupası Hukuk Sistemi ile Anglo-Sakson Hukuk Sisteminin birbirini etkileme oranı karma sistemin yapısını şekillendirmektedir.