MEDEL (Demokrasi ve Özgürlükler İçin Avrupalı Yargıçlar ve Savcılar Birliği –Magistrats Européens pour la Démocratie et les Libertés), Avrupa’da yargı bağımsızlığını, hukukun üstünlüğünü, demokrasi ve temel hakları geliştirmeyi amaçlayan uluslararası bir sivil toplum kuruluşudur. MEDEL’e üye kuruluşlar, kendi ülkelerindeki hâkim ve savcıları temsil eden meslek örgütlerinden oluşmaktadır. 2026 yılı itibarıyla kuruluşun başkanlığını İtalya’dan Mariarosaria Guglielmi yürütmektedir.
Kurucu isimler arasında Salvatore Senese, Christian Wettinck, Christoph Strecker, Louis Joinet ve kuruluş toplantısında İtalya’yı temsil eden Pierluigi Zanchetta, Giovanni Palombarini ile Domenico Gallo yer almış, ilk yönetim organında Belçika, İspanya, Fransa, Yunanistan, İtalya, Hollanda, Portekiz ve Almanya’dan temsilciler görev almıştır.
MEDEL’in kuruluş süreci, farklı Avrupa ülkelerindeki ilerici hâkim ve savcı derneklerinin girişimleriyle 1970’li yılların sonlarında başlamıştır. Kurucu toplantı, 15 Haziran 1983 tarihinde Fransa’nın Strazburg kentindeki Avrupa Parlamentosu binasında gerçekleştirilmiş; örgüt ise 1985 yılında Avrupa Topluluğu üyesi 6 ülkede bulunan 10 ulusal yargıç ve savcı derneğinin bir araya gelmesiyle kurumsal yapısına kavuşmuştur. İlk genel kurul 29 Kasım 1987 tarihinde Paris’te yapılmış, tüzük kabul edilerek ilk yönetim organı seçilmiştir.
MEDEL’in Üye Yapısı
2006 yılında MEDEL´in Avrupa Birliği üyesi 11 devlette bulunan 15 ulusal yargıç ve savcı derneğinden yaklaşık 15.000 üyesi bulunmakta iken daha sonra Romanya, Sırbistan ve Türkiye gibi yeni üyelerin kabul edilmesi ile bu sayı daha da artmıştır. Türkiye’den Yargıçlar ve Savcılar Birliği (YARSAV), 19 Mart 2010 tarihinde İtalya’nın Torino kentinde gerçekleştirilen toplantının ardından MEDEL üyeliğine kabul edilmiştir. Kuruluş, sonraki yıllarda Türkiye’de yargı bağımsızlığına ilişkin gelişmeleri yakından izlemiş ve bu konuda çeşitli açıklamalar yayımlamıştır. Ayrıca, Yargıçlar Sendikası gözlemci olabilmek için kuruma başvurmuştur.
Amacı, Hedefleri ve Faaliyetleri
Günümüzde MEDEL, Avrupa Konseyi üyesi 17 ülkeden 25 hâkim ve savcı derneğini bünyesinde toplamaktadır. Avrupa Konseyi nezdinde gözlemci statüsüne sahip olan kuruluş; Avrupa Yargıçları Danışma Konseyi (CCJE), Avrupa Savcıları Danışma Konseyi (CCPE) ve Avrupa Adaletin Etkinliği Komisyonu (CEPEJ) çalışmalarına katılmakta, Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi kurumlarının yargıya ilişkin toplantı ve seminerlerinde görüş ve önerilerini paylaşmaktadır.
Kuruluşun tam adı Magistrats Européens pour la Démocratie et les Libertés (MEDEL) olup, Avrupa ülkelerindeki hâkim ve savcılar arasında iş birliğini geliştirmeyi, Avrupa’nın demokratik hukuk kültürüne katkıda bulunmayı ve yargının bağımsızlığını güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda hukukun üstünlüğü, insan hakları, yargıç ve savcıların ifade ile örgütlenme özgürlüğü, azınlık haklarının korunması ve demokratik hukuk devletinin geliştirilmesi temel çalışma alanlarını oluşturmaktadır. Hâkim ve savcıların, tıpkı diğer vatandaşlar gibi ifade, düşünce, sendika kurma ve toplu eylemde bulunma özgürlüklerine (right to form unions and act collectively) mevzuat güvencesiyle sahip olmasını savunmakta, mesleki kimliklerin bu hakları sınırlamak için bir araç olarak kullanılmasını reddetmektedir.
MEDEL, Avrupa hukuku ve uluslararası platformlarda aktif bir rol oynamaktadır. Yargı Bağımsızlığı, yargıç güvencesi, dayanışma ve hak savunuculuğu, ekonomik ve sosyal haklar ile hak arama özgürlüğü ve insan haklarına odaklanmakta, Avrupa Birliği Adalet Divanı başta olmak üzere uluslararası yargı mercilerindeki stratejik davaları takip etmektedir.
MEDEL, Avrupa’nın demokratik hukuk kültürünün geliştirilmesine katkı sunmak amacıyla uluslararası konferanslar, seminerler ve çalışma toplantıları düzenlemekte; üye dernekler arasında bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmektedir. Aynı zamanda yargı bağımsızlığını tehdit eden gelişmeler konusunda bildiriler yayımlamakta ve uluslararası kamuoyunu bilgilendirmektedir. Polonya, Sırbistan, Tunus ve Türkiye gibi ülkelerde yargı bağımsızlığına ilişkin gelişmeleri yakından takip etmiş; çeşitli raporlar, deklarasyonlar ve dayanışma faaliyetleri yürütmüştür.
Kuruluşun hukuk tarihine önemli katkılarından biri, 16 Ocak 1993 tarihinde Palermo’da kabul edilen “Elements of a European Statute of the Judiciary” (Avrupa Yargı Statüsünün Unsurları) başlıklı Palermo Deklarasyonu’dur. Bu metinde demokratik ve şeffaf yargı, savcıların özerkliği, yüksek yargı kurullarının yapısı ile hâkim ve savcıların ifade ve örgütlenme özgürlüğüne ilişkin temel ilkeler ortaya konulmuş; söz konusu ilkeler daha sonra Avrupa Konseyi tarafından kabul edilen Avrupa Yargıçları Şartı’nın hazırlanmasına katkı sağlamıştır.
MEDEL, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın uygulanmasını destekleyen çalışmalar yürütmekte, yargı bağımsızlığına ilişkin raporlar yayımlamaktadır. Ayrıca yılın her döneminde yargı bağımsızlığı konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlayan etkinlikler gerçekleştirmektedir.
Adaletin Bağımsızlığı İçin Alarm Günü
MEDEL, her yıl 23 Mayıs’ı, görevi başında mafya saldırısında öldürülen İtalyan yargıç Giovanni Falcone ile adalet uğruna hayatını kaybeden tüm yargı mensuplarının anısına “Adaletin Bağımsızlığı İçin Alarm Günü” olarak anmaktadır
MEDEL – Demokrasi ve Temel Haklar İçin Avrupalı Yargıçlar Birliği- Avrupa Yargı Mevzuatının Unsurları (Palermo 1993);
“Elements of a European Statute of the Judiciary” (Avrupa Yargı Mevzuatının/Statüsünün Unsurları) başlıklı Palermo Deklarasyonu, MEDEL (Demokrasi ve Özgürlükler İçin Yargıçlar) tarafından 16 Ocak 1993’te kabul edilmiştir. Bu bildiri, yargı bağımsızlığı için temel ilkeleri özetler ve yalnızca hukuka tabi olmayı, yargıçlar için güvenceleri, bağımsızlığı ve özerkliği vurgulamaktadır. Palermo Deklarasyonu, yargı bağımsızlığı alanındaki en etkili sivil metinlerden biri olarak kabul edilmektedir. Avrupa Konseyi’nin 1998 tarihli Yargıçların Statüsü Hakkında Avrupa Şartı’nın hazırlanmasına önemli katkı sağlamıştır.
HSYK Değişikliğine Karşı Bildiri
MEDEL’in 13 Ocak 2014 tarihli Deklarasyonu, Türkiye’de HSYK Değişiklik Teklifi üzerine demokrasi, hukuk devleti ve yargı bağımsızlığının korunması çağrısı yapan bir metindir. MEDEL; Deklarasyonu, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Başbakan ve Adalet Bakanı’na, Avrupa Birliği ile Avrupa Konseyi organları olan CEPEJ, CCJE, CCPE, Venedik Komisyonuna göndereceğini bildirmiştir.
MEDEL üyesi kurum, kuruluş ve dernekler
Almanya
- Neue Richtervereinigung (NRV)
- Bundesfachausschuss Richter und Staatsanwälte in Vereinigten Dienstleistunggewerkschaft (VER.DI)
Belçika
- Association Syndicale des Magistrats (ASM)
Bulgaristan
- Съюзът на съдиите в България (Bulgarian Judges Association)
Çek Cumhuriyeti
- Soudcovská unie České republiky
Kıbrıs (Güney)
- Ένωση Δικαστών Κύπρου (Cyprus Judges Association)
Ermenistan
- Association of Judges of the Republic of Armenia
Fransa
- Syndicat de la Magistrature (SM)
Yunanistan
- Eteria Elinon Dikastikon Litourgon Gia ti Demokratia ke tis Elefteries
İspanya
- Juezas y Jueces para la Democracia (JJpD)
- Unión Progresista de Fiscales (UpF)
İtalya
- Magistratura democratica (Md)
- Area Democratica per la Giustizia
Karadağ
- Udruženje sudija Crne Gore
Moldova
- Asociația Judecătorilor din Republica Moldova (AJRM)
Polonya
- Iustitia
- Stowarzyszenie Prokuratorów Lex Super Omnia
- Stowarzyszenia Sędziów THEMIS
- Stowarzyszenia Prokuratorów RP
- Res Iudicata
Portekiz
- Associação Sindical dos Juízes Portugueses (ASJP)
- Sindicato dos Magistrados do Ministério Público (SMMP)
Romanya
- Uniunea Naţională a Judecătorilor din România
Sırbistan
- Društvo sudija Srbije
- Udruženje tužilaca Srbije
Türkiye
YARSAV (Yargıçlar ve Savcılar Birliği) — 2010 yılında MEDEL üyeliğine kabul edilmiş, 2016 yılında 667 sayılı KHK ile kapatılmıştır. Derneğin eski başkanı Murat Arslan, 2017 yılında tutuklanmış ve daha sonra mahkûm edilmiştir.
MEDEL´e üye olan bu dernekler hem yargıçları hem de savcıları temsil etmektedir.