Hâkimler Uluslararası Derneği

Hâkimler Uluslararası Derneği (IAJ – The International Association of Judges), yargıçların en eski ve en prestijli uluslararası örgütüdür. Uluslararası Yargıçlar Derneği, Uluslararası Hakimler Birliği ya da Hâkimler Uluslararası Derneği olarak bilinmektedir. Ulusal yargıç birliklerinin profesyonel, politik olmayan, uluslararası kurumudur. Dernek, 6 Eylül 1953 tarihinde Avusturya’nın Salzburg şehrinde kurulmuştur ve merkezi Roma’dadır.

IAJ’nin yürütme organı Merkez Konseyi’dir. Her üye derneğin Konsey’de iki temsilcisi bulunmaktadır. Merkez Konseyi yılda bir kez, tercihen her yıl farklı bir ülkede toplanmaktadır. Ayrıca, 2013 yılında Yalta’da (Ukrayna) düzenlenen IAJ Yıllık Toplantısı’nda, katılan Onursal Başkanlar Fatoumata Diakite, Jose Maria Bento Company, Maja Tratnik, Sidnei Beneti ve Günter Woratsch, Sidnei Beneti’nin önerisi üzerine IAJ-UIM Onursal Başkanlar Konseyi (CHP) kurulmuştur. 

Birliğin başkanlığını 2026 yılı itibariyle Walter Barone yürütmektedir. Barone, Ekim 2025’te Baku’da yapılan Merkez Kurulu toplantısında iki yıllık dönem için başkan seçilmiştir. Genel Sekreterlik görevini ise İtalyan yargıç Giacomo Oberto yürütmektedir.

Avrupa Konseyi, Uluslararası Çalışma Örgütü ve ECOSOC’ta danışmanlık statüsüne sahiptir. Dernek ayrıca anayasa hukuku, medeni hukuk, ceza hukuku ve iş hukuku üzerine dört çalışma komisyonuyla yargı eğitimine odaklanmıştır.

Hâkimler Uluslararası Derneği (IAJ), Hukukun Üstünlüğünü ve Yargının Bağımsızlığını hedeflemektedir. Uluslararası Yargıçlar Derneği, yargıçlar yerine ulusal yargıç birliklerini bir araya getirerek kurumsal ve evrensel çalışma sergilemektedir. Örgüt, beş kıtadan 90 ülkeyi temsil eden 93 ulusal dernek veya temsilci grubundan oluşmaktadır. 2016 yılında KHK ile kapatılan YARSAV, İAJ’nin Türkiye’den birliğe üye olan tek kuruluştur.

Hâkimler Uluslararası Derneği Üyelik Kriterleri

Bir ülkenin IAJ’ye üyeliği, bireysel hâkimler yerine ulusal hâkim dernekleri veya ulusal temsilci hâkim grupları aracılığıyla gerçekleştirilmekte, yalnızca kurumsal başvuru kabul edilmektedir. Başvuran kuruluşun ülkesindeki yargıyı temsil etmesi, IAJ’nin ilkeleriyle uyumlu faaliyet göstermesi ve yürütme ile yasama organlarından bağımsız olması gerekmektedir. Başkanlık Komitesi tarafından görevlendirilen iki raportör, başvuran kuruluşu ve ilgili ülkedeki yargı sistemini; özellikle kuvvetler ayrılığı, hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı bakımından inceleyerek rapor hazırlamaktadır. Raportörlerin raporu sonrasında Başkanlık Komitesi’nin önerisi Merkez Konseyi’ne sunulmakta ve üyeliğe kabul için kullanılan oyların üçte ikisinin olumlu olması gerekmektedir.

Hakimin Evrensel Şartı

Örgüt, insan haklarının bir garantisi olarak yargı bağımsızlığına odaklanmıştır. Hakimin Evrensel Şartı, Hâkimler Uluslararası Derneği (The International Association of Judges) Merkez Kurulu tarafından 17 Kasım 1999’da, Tayvan’da kabul edilmiştir. (1999 Basısına bağlantı) Şart, Santiago de Chile’de 14 Kasım 2017 tarihinde güncellenmiştir. Yeni Evrensel Şartın orijinal metni – The Universal Charter of the Judge Adopted by the IAJ Central Council in Taiwan on November 17th, 1999. Metnin Türkçe’ye tercümesini, Dr. Fehmi Kerem Bilgin ve Avukat Furkan Alim Göller Hukuk Ansiklopedisi için yapmıştır.

• Avrupa Yargıçlar Birliği (EAJ): En geniş katılımı sağlayan gruptur (44 üye).
• Afrika Grubu (21 üye).
• İbero-Amerikan Grubu (19 üye).
• Asya, Kuzey Amerika ve Okyanusya Grubu (ANAO) (15 üye).

Onur Ödülleri

Birlik, 2022 yılından itibaren dünya genelinde baskı ve zorluklara rağmen yargı bağımsızlığını savunan hukukçuları onurlandırmak için özel bir ödül dağıtmaya başlamıştır. Bu ödül; daha önce yolsuzlukla mücadele eden Guatemalalı yargıç Erica Aifan‘a, Taliban tarafından sürgün edilen Afgan yargıç Azar Sarem‘e ve Amerikan Barolar Birliği‘ne verilmiştir. 2025 yılı ödülü ise Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Margaret Satterthwaite ile Meksika Yüksek Mahkemesi eski Başkanı Norma Lucía Piña Hernández‘e layık görülmüştür.

Hâkimler Uluslararası Derneği Üye Listesi