Nebi Barlas

Nebi Barlas (1940, İstanbul – 20 Temmuz 2026), avukat, insan hakları savunucusu ve İnsan Hakları Derneği (İHD) kurucularındandır. Özellikle 12 Eylül 1980 askerî darbesi sonrasında sıkıyönetim mahkemelerinde görülen siyasi davalarda çok sayıda sanığın savunmasını üstlenmesiyle tanınmıştır. Savunma hakkı, adil yargılanma ilkesi ve hukukun üstünlüğü alanındaki çalışmaları nedeniyle Türkiye’de insan hakları hukukunun önde gelen isimleri arasında gösterilmektedir.

Nebi Barlas, 1940 yılında İstanbul’da doğdu. Kara Harp Okulunun son sınıf öğrencisiyken, 21 Mayıs 1963 tarihinde Albay Talat Aydemir ve Fethi Gürcan tarafından gerçekleştirilen başarısız darbe girişiminin ardından ordudan ilişiği kesilen Harbiyeliler arasında yer aldı. Bu dönemde Mamak, Balıkesir, Bigadiç ve Kepsut cezaevlerinde yaklaşık üç buçuk yıl tutuklu kaldı.

Tahliyesinin ardından öğrenimini sürdürerek İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu ve avukatlık mesleğine başladı. Cezaevi deneyimi ve askerî müdahale dönemlerinde yaşadıkları, meslek yaşamının yönünü belirledi. Savunma hakkı, temel hak ve özgürlükler ile insan hakları alanında çalışmayı tercih etti.

12 Mart 1971 askerî müdahalesi sonrasında Kurmay Yarbay Talat Turhan’ın savunmasını üstlendi. Ancak asıl olarak, 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından sıkıyönetim mahkemelerinde görülen siyasi davalarda üstlendiği savunmalarla tanındı. Bu dönemde, 807’si hakkında idam cezası talep edilen sanıklar olmak üzere toplam 2.480 kişinin avukatlığını yaptı. İşkence iddiaları, adil yargılanma hakkı ihlalleri ve olağanüstü yargılama usullerine ilişkin davalarda yürüttüğü savunmalarla öne çıktı. Paşakapısı Cezaevinde 25 Haziran 1981 tarihinde infaz edilen Ahmet Saner ile Kadir Tandoğan’ın müdafii olarak infazlarına tanıklık etti.

Barlas, yalnızca avukatlık faaliyetleriyle değil, insan hakları alanındaki örgütlü çalışmalarıyla da tanındı. 1986 yılında işkence, kötü muamele ve diğer hak ihlallerine karşı mücadele amacıyla kurulan İnsan Hakları Derneğinin (İHD) kurucu üyeleri arasında yer aldı.

Meslek yaşamı boyunca cezaevlerinde avukatlara yönelik uygulamaları ve yargı bağımsızlığını zedelediğini düşündüğü uygulamaları kamuoyunda eleştirdi. 2000’li yıllarda cezaevi girişlerinde avukatlara yönelik üst aramaları ve aşağılayıcı muameleleri protesto ederek aktif avukatlık mesleğini bıraktı. Bununla birlikte hukuk devleti, demokrasi, insan hakları ve savunma hakkına ilişkin görüşlerini açıklamayı sürdürdü. Bellek Müzesi hukuk danışmanlığında bulundu.

Yaşamı ve hukuk mücadelesi, Metin Ağaçgözgü ile Hasan Çelikol tarafından hazırlanan Adalet Savaşçısı adlı nehir söyleşi kitabında yayımlandı. Kitap, Nebi Barlas’ın hocası Ord. Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu’na ithaf edildi. Eserde çocukluk yılları, Harp Okulu ve cezaevi dönemi, hukuk eğitimi ve özellikle 12 Eylül dönemindeki savunma faaliyetleri ayrıntılı biçimde ele alındı. Barlas, hukuk çevrelerinde ve müvekkilleri tarafından zaman zaman “Aslanların Avukatı” ve “Adalet Savaşçısı” olarak anıldı.

12 Eylül 2023 tarihinde Artı Gerçek’ten Esra Çiftçi’ye verdiği röportajda, avukatlığı bırakma kararını cezaevlerinde avukatlara yönelik uygulamalarla ilişkilendirerek şu ifadeleri kullandı:

“Sağmalcılar Cezaevi’nde avukatlara yönelik hukuk dışı aramalar yapılıyordu. Bel kayışı ve ayakkabılar çıkartılıyordu. Sağlık yönünden son derece mahsurlu, pislik içindeki terlikler veriliyordu. Bu rezil uygulama bittikten sonra demir parmaklığa doğru yürüdüğümde, askerin ayakkabılarıma adeta şut çekercesine vurduğunu gördüm. Askere verdikleri terlikleri fırlattım. Büyük olay oldu. Savcı ve müdür geldi. Her zaman sakinliğimle tanındığım halde şahsıma yapılan bu hakareti kabul edemediğimi, onurlu bir avukatlık yaptığımı, Harbiyeli olmanın onurunu ve gururunu her şeyin üstünde tuttuğumu, bu hakareti kabul etmemin mümkün olmayacağını ifade etmeye çalıştım. Savcı ve müdür bana hak vermiş olacaklar ki beni teselli etmeye çalıştılar. Aramaların bu şekilde rezilce devam etmesi üzerine bu şartlarda avukatlık görevini yapamayacağımı düşündüğümden, çok sevdiğim mesleğimi bırakmak zorunda kaldım.”

Avukat Nebi Barlas, 20 Temmuz 2026 tarihinde 86 yaşında yaşamını yitirdi. Ölümünün ardından barolar, insan hakları kuruluşları ve çok sayıda hukukçu tarafından yayımlanan taziye mesajlarında, savunma hakkı ve insan hakları mücadelesine yaptığı katkılar vurgulandı. Edremit Akçay Zeytinli Camii’nden kaldırılan naaşı kalabalık bir yürüyüşle alkışlar, sloganlar eşliğinde Zeytinli mezarlığına götürüldü. Cenaze törenine CHP, Türkiye İşçi Partisi (TİP), ADAMDER, Emek Partisi (EMEP), İnsan Hakları Derneği (İHD), Dostluk ve Kültür Derneği katıldı. Cenazede Barlas’ın son mektubu okundu. Mektupta Barlas, “Eğilmeyin, susmayın, adalette kalın” dedi.