Paul Henri Thiry

Fransız Aydınlanması’nın önemli bir figürü olan Alman asıllı Fransız filozof, ansiklopedist ve yazar Paul Henri Thiry (Baron d’Holbach), 18. yüzyılın ikinci yarısında maddeci düşüncenin yayılmasında önemli rol oynadı. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, 8 Aralık 1723’te vaftiz edildiği kaydedilmiştir; 21 Ocak 1789’da Paris’te ölmüştür. Leiden Üniversitesi’nde hukuk, fizik, tıp, kimya ve metalurji alanlarında öğrenim görmüş, bu disiplinlerde çalışmalar yürütmüştür.

D’Holbach, bu faaliyetlerini, Régence döneminde soyluluk unvanı alan ve kendisine büyük bir servet bırakan amcasından miras kalan mal varlığını kullanarak sürdürdü. Aralarında Denis Diderot’nun da bulunduğu pek çok filozofa maddi destek sağladı. Çok sayıda Almanca kimya ve doğa bilimi eserini, ayrıca Collins ve Toland gibi İngiliz serbest düşünürlerinin birçok önemli kitabını Fransızcaya çevirdi. Nicolas-Antoine Boulanger, Nicolas Fréret ve César Chesneau Dumarsais’nin yasaklanmış elyazmalarını, ayrıca Lucretius’un De rerum naturasını yayımladı. Özellikle yerbilim, madencilik ve mineraloji konularında olmak üzere Encyclopédie’ye yaklaşık 400 madde katkıda bulundu. 1752’de Berlin Akademisi’ne, 1754’te Prusya Kraliyet Bilimler Akademisi’ne, 1766’da Mannheim Akademisi’ne ve 1780’de St. Petersburg Rus Bilimler Akademisi’ne seçildi.

Hasımlarının “coterie holbachique” (Holbach Coterie’si) adını verdikleri bir dost çevresiyle birlikte düzenli felsefe tartışmaları yürüttü. Takma adlarla ve çoğunlukla anonim olarak birçok kitap yayımladı. Başyapıtı sayılan Le Système de la nature (Doğa Sistemi) yayımlandıktan kısa süre sonra mahkûm edilerek kamuya açık biçimde yakıldı. Système de la nature ve La Morale universelle (Evrensel Ahlak) gibi eserleri aracılığıyla ateizm lehine ve dine karşı hacimli metinler kaleme aldı. D’Holbach, dini —özellikle Hristiyanlığı— üç yönden eleştiriyordu: Din akla aykırıdır; insanlığın mutluluğa ulaşmasını engeller; siyasal zorbalığa elverişli bir zemin hazırlar. Ona göre dinleri bilgisizlik ve korku doğurmuş; “eğitim”, “alışkanlık” ve “zorbalık” geliştirmiş; yönetici elitler ve zenginler de onu çıkarlarına uygun bularak korumuşlardır. Materyalist bir filozof olan d’Holbach, Tanrı’nın, ruhun ve doğuştan gelen fikirlerin varlığını reddetmiştir. Kuzeni Basile‑Geneviève‑Suzanne d’Aine ile yaptığı ilk evliliğin ardından, hem kuzeni hem de ilk eşinin kız kardeşi olan Charlotte‑Suzanne d’Aine ile ikinci evliliğini gerçekleştirmiştir.

D’Holbach’s Coterie

D’Holbach’ın Coterie’si, yaklaşık 1750–1780 yılları arasında ateist filozof Baron d’Holbach’ın Paris’teki salonunda düzenli olarak bir araya gelen radikal Fransız Aydınlanma düşünürlerinden oluşan bir gruptu. Daimi katılımcılar ve sık ziyaretçiler arasında Denis Diderot, Frédéric-Melchior Grimm ve Jacques-André Naigeon gibi önemli isimler yer almıştır. Buna ek olarak Jean Le Rond d’Alembert, Jean-Jacques Rousseau, Claude-Adrien Helvétius, Jean-François Marmontel, Condorcet ve Raynal gibi diğer Fransız entelektüeller de bu salonları ziyaret etmiştir. Ayrıca David Hume, Adam Smith, Laurence Sterne, Edward Gibbon, Cesare Beccaria, Benjamin Franklin, Joseph Priestley, Horace Walpole ve David Garrick gibi yabancı düşünürler ve sanatçılar da d’Holbach’ın salonunun prestijli konuklarından olmuştur. Paris’e gelen yabancı düşünür ve sanatçıların davet edilmeyi arzuladıkları seçkin bir entelektüel buluşma mekânı hâline gelmiştir.