Sarkis Karakoç (1 Eylül 1865, İstanbul – 8 Mart 1944, Büyükada), Osmanlı Devleti’nin son döneminde ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında görev yapan hukukçu, bürokrat ve hukuk tarihi araştırmacısıdır. Özellikle Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait mevzuatın derlenmesi, tasnifi ve yayımlanmasına yönelik çalışmalarıyla tanınmıştır.
İstanbul’un Hasköy semtinde doğan Sarkis Karakoç, Kayseri’nin Derevank (Derevenk) köyünden gelen, 300 yılı aşkın geçmişe sahip Ermeni bir aileye mensuptur. Babası Oskian Karakoçyan, 1880-1890 yılları arasında Edirne’de askerî elbiseler terziliği yapmıştır. İlk öğrenimini Hasköy’deki Nersesyan Mektebi’nde, orta öğrenimini Edirne’de Frères Assomptionistes tarafından işletilen Fransız mektebinde tamamladı. 1893 yılında İstanbul Hukuk Mektebi’nden mezun oldu. Bir süre avukatlık yaptıktan sonra devlet hizmetine girdi.
1897 yılında Beyrut Ticaret Mahkemesi müsteşarlığına tayin edilen Karakoç, mahkeme yönetimine ilişkin suistimal iddiaları üzerine açılan soruşturma sırasında 1898’de görevinden alındı. Yaptığı savunmaların ardından görevine iade edildi ve 23 Aralık 1899 tarihinde Selânik Birinci İstînaf Mahkemesi hâkimliğine getirildi. 14 Aralık 1901’de Preveze hâkimliğine, 1906’da Rodos Ticaret Mahkemesi başkanlığına, 1907’de Kosova Mahkeme-i Fevkalâdesi müsteşarlığına ve 26 Ağustos 1908’de Üsküp Mahkeme-i Fevkalâdesi üyeliğine tayin edildi. Bu dönemde Bahr-i Sefîd Ticaret Mahkemesi reisliği de yaptı. 1909 yılında Beyoğlu noteri oldu; birkaç ay sonra İstanbul ve Beyoğlu İstînaf Mahkemesi hâkimliğine getirildi.
1910 yılında Adliye Nezâreti Düstur Encümeni reisliğine, 14 Mayıs 1911 tarihinde ise İhsâiyyât ve Müdevvenât-ı Kānûniyye müdürlüğüne tayin edildi. Bu görevini 1925 yılına kadar sürdürdü. Son devlet memuriyeti Düyûn-ı Umûmiye İdaresi hukuk müşavirliği oldu. Oğlu Arşak Karakoç’un aktardığı bilgilere göre bir süre Hariciye Nâzırı Gabriel Noradunkyan’ın danışmanlığını da yaptı. Hukuk ve hukuk tarihi alanındaki çalışmaları dolayısıyla ûlâ evveli rütbesine yükseltildi; 1914 yılında Osmânî ve Maarif nişanlarıyla taltif edildi. 1925-1928 yılları arasında serbest avukatlık yaptı. Ermeni cemaatinin idari ve hukuki işlerinde de görev alan Karakoç, Ermeni Patrikhanesi Adlî Heyeti başkanlığı ve Merkez İdare Kurulu üyeliğinde bulundu. 1931 yılında Fransa’nın Cannes şehrine yerleştiyse de ekonomik nedenlerle İstanbul’a dönmek zorunda kaldı.
Karakoç’un hukuk tarihindeki önemi, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait kanun ve diğer mevzuatın kapsamlı biçimde derlenmesine yönelik çalışmalarından kaynaklanmaktadır. Yalnızca İstanbul’daki kütüphanelerde değil, Berlin, Viyana, Dresden ve Paris’teki kütüphanelerde bulunan yazma kanunnâmeler üzerinde de araştırmalar yaptı. Aynı zamanda antika uzmanı olan Karakoç, hayatının son döneminde görme yetisini kaybetmesine rağmen yardımcılarının desteğiyle çalışmalarını sürdürdü.
Başlıca eserleri arasında Miftâh-ı Kavânîn-i Osmâniyye, Ceza Kanunu-Tahşiyeli, Külliyyât-ı Kavânîn-i Cedîde, Zeyl-i Kānûn-ı Ticâret, Usûl-i Muhâkemât-ı Cezâiyye Kanunu, Harcırah Kanunları, Emvâl-i Gayr-ı Menkūle Kanunları-Tahşiyeli, Arazi Kanunu ve Tapu Nizamnâmesi-Tahşiyeli, Sulh Hâkimleri Kanunu-Tahşiyeli, Tahşiyeli Kavânîn, Sicill-i Kavânîn, Direktif-Osmanlı ve Türk Mevzûât-ı Hukūkıyyesi, Pullar ve Kıymetli Evrak ve Huzur Kanunları bulunmaktadır. Bu eserler, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yürürlükte bulunan mevzuatın sistematik biçimde izlenmesine yönelik önemli derlemelerdir.
Karakoç’un en önemli çalışması, yayımlanmamış olan Külliyyât-ı Kavânîn adlı derlemesidir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan II. Meşrutiyet’in ilanına kadar uzanan döneme ait ferman, berat, kanunnâme, irade-i seniyye, antlaşma ve kamuya ilişkin sözleşmeleri içeren eser, Fâtih Sultan Mehmed döneminden 23 Temmuz 1908’e kadar uzanan tarihsel bir belge koleksiyonudur. Kırk büyük dosyadan oluşan derlemede, ayrıca beş cilt alfabetik ve beş cilt kronolojik fihrist bulunmaktadır. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Düstur’un yayımlanmasına öncelik verilmesi nedeniyle eser basılamamıştır.
Külliyyât-ı Kavânîn, 1927 yılında hükümet tarafından satın alınmıştır. 1961 yılında Başbakanlık adına müsteşar Hilmi İncesulu tarafından yayımlanmak üzere Türk Tarih Kurumu’na devredilmiş, ancak eserin Başbakanlığa hangi yolla intikal ettiği kesin olarak belirlenememiştir. Türk Tarih Kurumu, koleksiyonun tarihî fihristini M. Âkif Aydın, Fethi Gedikli, Mehmet Akman, Ekrem B. Ekinci ve M. Macit Kenanoğlu’nun yayına hazırladığı iki cilt hâlinde 2006 yılında yayımlamıştır. Asıl belge koleksiyonu ise Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir.
Sarkis Karakoç, 8 Mart 1944 tarihinde Büyükada’da vefat etti ve Kınalıada Ermeni Mezarlığı’na defnedildi.
Üst veri kutusu bölmesini yeniden boyutlandırmak için yukarı ve aşağı ok tuşlarını kullanın.
Üst veri kutusu bölmesini yeniden boyutlandırmak için yukarı ve aşağı ok tuşlarını kullanın.
Yukarı çıkarAşağı indirPaneli göster veya gizle
İçeriğinizi bulunabilirlik için optimize edin ve yeni içerik önerileri alın.
Yukarı çıkarAşağı indirPaneli göster veya gizle
İçeriğinizi bulunabilirlik için optimize edin ve yeni içerik önerileri alın.
Hukuk Ansiklopedisi sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.