19 Ağustos - Hukuk Takvimi / Hukuk Tarihinde Bugün

19 Ağustos – Hukuk Takvimi

1612	Samlesbury Cadıları Davası: İngiltere’de Lancashire bölgesindeki Jane Southworth, Jennet Bierley ve Ellen Bierley adlı üç kadın cadılık suçlamasıyla Lancaster Ağır Ceza Mahkemesi’nde (Lancaster Assizes) yargılanmaya başladı. Dava, İngiliz cadılık yargılamalarının en bilinen örneklerinden biri olarak tarihe geçti. Davanın tek tanığı olan 14 yaşındaki kızın mahkemede verdiği ifadenin yalan olduğu anlaşılınca, Yargıç Sir Edward Bromley üç kadının da beraatine karar verdi. Pendle Cadıları Davası: On iki sanık, Lancashire’deki Pendle Tepesi çevresinde yaşıyordu ve büyücülük yaparak on kişiyi öldürmekle suçlandılar. Samlesbury cadıları ve diğerleriyle birlikte, 18-19 Ağustos 1612’de Lancaster Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılandılar. Yargılanan on bir kişiden (dokuz kadın ve iki erkek) on tanesi suçlu bulunarak asılarak idam edildi; bir kişi ise suçsuz bulundu.
1692	Massachusetts’de bir kadın ve dört erkek olmak üzere 5 kişi cadılık suçlamasıyla idam edildi. 1692 yılında, tarihin karanlığında kalan trajedi 1950’lerde tekrar hortlamış ve ABD’de çok sayıda entelektüelin yaşamları karartılmıştı. Arthur Miller, Cadı Kazanı isimli eseri ile şimşekleri üzerine çekmiş ve komünizmi desteklemekle suçlanarak 1957 yılında yargılanmıştı.
1772	İsveç’te Gustav III darbesi ve anayasal değişiklik: Gustav III, 19 Ağustos’ta darbe (Kansız Devrim) yaparak iktidarı ele geçirdi; ertesi gün 1720’den beri uygulanan düzen değişti ve yeni anayasal düzen kabul edildi. Bu, İsveç anayasa tarihinin önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1886	Amerika Birleşik Devletleri’nin Chicago kentindeki Haymarket Davası’nda jüri sanıkları suçlu buldu; sanıklardan biri 15 yıl hapis, diğerleri ise idam cezasına mahkûm edildi.
1900	Çağdaş İngiliz filozofu Gilbert Ryle doğdu. (Ölümü:6 Ekim 1976 ) Husserl ve Heidegger’in etkisiyle fenomenoloji üzerine yoğunlaşmasına karşın Wittgenstein felsefesiyle tanıştıktan sonra analitik felsefeye yöneldi. The Concept of Mind, Dilemmas, Plato’s Progress, Collected Papers, Collected Papers, On Thinking ve Aspects of Mind isimli eserleri bulunmaktadır.
1916	Hukukçu yazar ve araştırmacı Orhan Hançerlioğlu doğdu. (Ölümü: 9 Temmuz 1991, İstanbul)
1919	ABD Başkanı Woodrow Wilson, Versailles Antlaşması’nı görüşen Senato Dış İlişkiler Komitesi önünde ifade verdi. Versay Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nda Almanya’ya karşı askeri harekatları sona erdirmiş ve başka bir dünya savaşını önlemek amacıyla kurulan uluslararası bir örgüt olan Milletler Cemiyeti‘ni oluşturmuştu. Afganistan, Birleşik Krallık‘tan bağımsızlığını kazandı. 19 Ağustos, Afgan Bağımsızlık Günü olarak kutlanmaktadır.
1920	TBMM, Sevr Antlaşması‘nı imzalayanları ve Saltanat Şûrası’nda antlaşma lehinde oy kullananları vatan haini ilan etti. TBMM, Sevr’i “ölü doğan bir antlaşma” olarak değerlendirmekte ve bu antlaşmayı imzalayanları da “Vatan Haini” ilân etmekte idi 4 . (TBMM K.M.,C.1, Kararname No: 37, s.420)
1923	İtalyan iktisatçı ve sosyolog Vilfredo Pareto yaşamını yitirdi. (Doğumu: 1848)
1927	Massachusetts Yüksek Mahkemesi, Sacco ve Vanzetti‘nin yeniden yargılanma ve cezanın kaldırılması taleplerini reddetti. Karar, iki sanığın infazının önündeki son eyalet hukuku engelini kaldırdı. İnfazları 23 Ağustos’ta gerçekleştirildi.
1934	Nazilerin lideri Adolf Hitler, Almanya’da yapılan Cumhurbaşkanlığı Referandumunda %89.9 oranında ‘evet’ oyu aldı *Adolf Hitler*
1939	Adalet Bakanlığı bir genelge yayımlayarak iki tarafın rızası ile anlaşmalı şekilde boşanmak isteyen tarafların her ikisinin de tereddüde mahal bırakmayacak biçimde başvuru yapmaları ve yargılamaların daha sıhhatli yapılması gerektiğine dönük düzenleme yaptı. Genelge ile toplum hayatında tamiri imkansız zararların engellenmesi hedeflendi.
1942	Amerikalı hukukçu siyasetçi ve oyuncu Fred Thompson, doğdu. (Ölümü: 1 Kasım 2015) 2002’den itibaren Law & Order televizyon dizisindeki savcı Arthur Branch rolüyle ün kazandı. *Fred Thompson*
1950	Macaristan’da Generaller Davası (Sólyom Davası) sonuçlandı, General László Sólyom ve altı askerî yetkili idam edildi. Tutuklanan ve yargılanan 66 askeri personel, polis ve sivil kişiden 12’si ölüm cezasına çarptırıldı (7’si idam edildi) ve 6’sı zorunlu çalışma cezasına çarptırıldı. Komünist rejimin düşüşünden sonra, 1990’da, sanıklar suçsuzluktan beraat etti, yeniden yargılama sırasında, 1950’deki davayla ilgili belgelerin imha edildiği ortaya çıktı. Generallerin rütbeleri iade edildi.
1955	ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, 19 Ağustos 1955’te bir Bildiri yayınlayarak Constitution Week ilanını yaptı ve ABD Anayasası’nın kabulünü anma geleneğini başlattı. 17 Eylül- 23 Eylül arası Anayasa Haftası olarak kutlanmaktadır.
1960	Amerika ile SSCB arasında krize neden olan Lockheed U-2 casus uçağının düşürülmesi olayında, Amerikalı pilot Francis Gary Powers, 19 Ağustos 1960’ta Sovyetler Birliği tarafından yargılandı, 3 yıl hapis ve 7 yıl çalışma kampı cezasına çarptırıldı. Cezaevinde İki yıl kaldıktan sonra KGB casusu Rudolf Abel ile Doğu Almanya’da takas edildi ve Amerika’ya geri döndü. Powers 1977’de helikopter kazasında öldü. *Francis Gary Powers*
1965	Frankfurt’taki İkinci Auschwitz Davası sona erdi ve 17 sanık hakkında hüküm verildi. Altı sanık ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Kampın baş işkencecisi Çavuş Wilhelm Boger, “şahsen 114 cinayet işlemek ve daha birçok cinayete yardım etmek” suçundan mahkum edildi. Dava, Nazi suçlarının yargılanması ve Almanya’nın savaş suçlarıyla hukuken hesaplaşması bakımından Alman hukuk tarihinin en önemli davalarındandır. CHP, AP, MP ve YTP’den 8 milletvekilini ”kara listeye” alıp bir basın toplantısıyla açıklayan ve yeniden seçilmemeleri çağrısı yapan Türk-İş’in Genel Merkez’i polisçe arandı ve dağıtılan liste toplatıldı. Ayrıca yöneticiler hakkında savcılık soruşturması başlatıldı.
1971	Feshedilen TİP’in Genel Başkanı Behice Boran ve 19 partilinin yargılanmasına Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi’nde başlandı.
1973	Ankara Birlik Sahnesi yönetmen ve oyuncuları 6’şar yıl 8’er ay hapse mahkum edildi.
1978	Gazetelerin para ikramiyesi dağıtması yasaklandı.
1978	İstanbul Barosu Yönetim Kurulu, hakkında MİT mensubu olduğu ve 12 Mart rejimi döneminde gizli kontr-gerilla merkezlerinde işkenceli sorgulara katıldığı yolunda iddialar bulunan Avukat Necdet Küçüktaşkıner’i Baro’dan ihraç etti.
1978	Orta Çağ’dan kalma Rum Ortodoks kilisesi olan ve 21 Ağustos 2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Kariye Camii adını alan yapıda hırsızlık ve soygun meydana geldi. Faili meçhul kaldı.
1978	Filipin bağımsızlık hareketinin önderi ve Filipinler’in ilk devlet başkanı, Manuel Luis Quezón y Molina yaşamını yittirdi. (Doğumu: 19 Ağustos 1878, Baler, Filipinler)
1981	Türkeş ve 219 MHP’li için idam cezası istenen 587 sanıklı “MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası” başladı. Sanıklar “Anayasayı tağyir, tebdil veya ilgaya teşebbüs” ile ”Halkı birbiri aleyhine silahlı isyana teşvik ve tahrik suçunda yargılandı.
1982	Bir kişiyi öldürmekten hükümlü Eşref Özcan idam edildi.
1990	Moldova’ya bağlı olan Gagavuzya’da Cumhuriyet ilan edildi. Karar, Moskova tarafından iptal edildi. Gagavuz Cumhuriyeti, 23 Aralık 1994 tarihinde referandum ile özerk bir bölge haline geldi
1993	İstanbul Su ve Kanalizasyon İşletmesi (İSKİ) Genel Müdürü Ergun Göknel tutuklandı. Göknel hakkında yolsuzluk iddiaları kamuoyuna yansımıştı.
1994	Amerikalı kimyager ve Nobel Barış Ödülü sahibi Linus Pauling, yaşamını yitirdi. (Doğumu: 1901)
1996	Cezaevlerindeki ölüm oruçlarında hayatını kaybeden 12 kişi için RP’li Adalet Bakanı Şevket Kazan hakkında suç duyurusunda bulunmak isteyen Devrimci Tutsaklarla Dayanışma Platformu üyelerinden 2 kişi ile ÇHD’li Avukat Ahmet Düzgün Yüksel gözaltına alındı. Irak’a cezaevlerini inceleme heyeti gönderen RP’li Adalet Bakanı Şevket Kazan: “Bizde bir kişi önce kapalı, sonra yarı-açık ve en son açık cezaevine alınıyor. Irak’ta ise “Tövbe suresi” gibi bazı sureleri ezberleyenlerin cezaları azaltılıyor, alıp inceleriz” dedi.
2002	Nijerya’da recm (taşlanarak öldürme) cezası verilen Emine Laval, temyiz davasını kaybetti. Yüksek Şeriat Mahkemesi, Laval hakkında evlilik dışı çocuk doğurduğu gerekçesiyle verilen recm cezasını onayladı.
2008	Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, sanık olduğu Kayıp Trilyon Davasında özel yetkisine dayanarak Erbakan’ın ev hapsi cezasını affetti. Erbakan, Kayıp Trilyon davasında Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından özel belgede sahtecilik suçundan 2 yıl 4 ay hapse mahkum olmuş ve diğer 68 RP yöneticisi de 1 yıl ile 1 yıl 2 ay arası hapisle cezalandırılmıştı. Hazine, yasal faizi ile 11 milyon lirayı bulan kamu zararının parti yöneticilerinden alınması için Abdullah Gül, Necmettin Erbakan ve Abdülkadir Aksu gibi isimlerin de bulunduğu 88 kişi hakkında alacak davası açtı. Akıbeti meçhul kaldı.
2008	Zambiya’nın üçüncü Cumhurbaşkanı Levy Patrick Mwanawasa yaşamını yitirdi. (Doğumu: 3 Eylül 1948) 2002’den Ağustos 2008’deki ölümüne kadar cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Yolsuzluğa karşı mücadelesi ile adını tarihe yazdırdı. Levy Patrick Mwanawasa
2008	Birleşmiş Milletlerin Bağdat’taki merkezinin 19 Ağustos 2003’te bombalanması ile birlikte 22 BM çalışanının hayatını kaybetmesini takiben BM Genel Kurulu tarafından Dünya İnsani Yardım Günü ilan edildi.
2011	Van’dan İstanbul’a nakledilen beş tutuklu ve hükümlünün içinde olduğu ring aracında yangın çıktı. Şoför ve askerler kurtuldu, mahkumlar yanarak hayatını kaybetti.
2014	İranlı hukukçu aktivist, şair, Simin Behbehani, hayatını kaybetti. (Doğumu: 20 Haziran 1927, Tahran) Tahran’da lise eğitimini tamamladıktan sonra Tahran Üniversitesi’nde Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezun oldu. Yüksek Öğretmen Okulu’nu bitirdi ve çeşitli okullarda öğretmenlik yaptı. Nobel Edebiyat Ödülü‘ne iki kez aday gösterildi. İran‘da modern şiirin kurucularından biri olarak kabul edilmektedir.
2017	Amerikalı, insan hakları aktivisti, sosyal eleştirmen, yazar ve girişimci Dick Gregory yaşamını yitirdi. (Doğumu: 1932)
2019	Diyarbakır, Mardin ve Van Büyükşehir Belediye Başkanlıklarına kayyım atandı. Seçme ve seçilme üzerinden büyük tartışmalar meydana geldi. 26 Mayıs 2017 tarihli Bakanlar Kurulu Kararıyla Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu üyeliğine atanmış olan Ahmet Halûk Dursun yaşamını yitirdi. (Doğumu: 1957, Hereke, Kocaeli)
2020	Amerikalı hukukçu ve senatör Thomas Slade Gorton hayatını kaybetti. (Doğumu: 8 Ocak 1928) Mesleğe Washington Başsavcısı olarak başladı. 1959-1969 ve 1969-1981 yıllarında iki dönem bu görevi yürüttükten sonra Demokrat Parti üyesi olarak siyasete girdi. Amerika Birleşik Devletleri Washington senatörü olarak 1981-1987 ve 1989-2001 yılları arasında görev yaptı. Slade Gorton
2025	Uluslararası Af Örgütü, Etiyopya’daki Sivil Toplum Örgütü (STK) yasasında önerilen değişiklikleri kınayan bir açıklama yayınladı ve taslak değişikliğin yürürlüğe girmemesi gerektiğini açıkladı. Etiyopya’daki yeni iktidar, ağır insan hakları ihlallerini sonlandırarak, devam eden hak ihlallerine son vereceğini ve halkı için haklara saygılı bir devlet yönetimi sağlayacağını defalarca deklare etmişti. Avustralya tüketici koruma kurumu, Google’a rekabeti engelleyici uygulamaları nedeniyle açtığı davada para cezası verilmesin sağladı. Google, ACCC ile iş birliği yaparak sorumluluğu kabul ederek 55 milyon dolar ceza ödemeye razı oldu. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında gözaltına alınan ve Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney’in de aralarında bulunduğu 44 kişiden 17’si “kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık” ve “suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma” suçlamasıyla tutuklandı. 3 kişi hakkında imza ve yurt dışına çıkış yasağı, diğer 24 kişinin ise yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanarak serbest bırakılması yönünde karar verildi. İçişleri Bakanlığı, hakkındaki soruşturma kapsamında tutuklanan Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney’in ‘geçici tedbir olarak’ görevinden uzaklaştırıldığını bildirdi. Küresel Organize Suç Endeksi’nin son verileri açıklandı. Rapora göre Türkiye, dünya genelinde 14’üncü, Avrupa’da ise organize suçlarda birinci sırada yer aldı. Enes H. Ermaner, tabloyu, “cezasızlık kültürü, gelir adaletsizliği ve yozlaşmış yargı pratiğinin” sonucu olarak tanımladı. Adalet Bakanlığı, AKP’den istifa eden avukat Mücahit Birinci hakkında soruşturma izni verdi. Ağrı’nın Tutak ilçesinde yaşanan olayda 71 yaşındaki erkek, 61 yaşındaki eşini silahla vurarak öldürdü. Cinayet zanlısı C.K. ise olayda kullandığı silahıyla birlikte jandarma ekiplerine teslim oldu. Müjdat Gezen hakkında “halkı kin ve düşmanlığa tahrik”ten soruşturma başlatıldı. Gezen, Vatan Emniyet binasında ‘Müslümanlarda bir adet vardır, biri öldüğü zaman annesinin adı ile gömülür, bilir misiniz sebebini? Çünkü Anadolu’da çok sevdiğim bir söz vardır; ‘Anan mutlaka anandır, baban belki babandır, doğru değil mi ama garanti’ sözleri nedeniyle verdiği ifadede ‘Cennet annelerin ayakları altındadır’ sözünün şaka yollu bir anlatımıdır.” dedi.
2026	İki gözünde ileri düzeyde görme kaybı olan ve Bafra T Tipi Kapalı Cezaevinde tutulan Grup Ekin’in solisti ve yazar Metin Turan, Adli Tıp Kurumunun (ATK) hakkında “cezaevinde kalamaz” raporu vermesi üzerine, 27 yaşında girdiği cezaevinden 59 yaşında tahliye edildi. Mahpusluğu boyunca birçok cezaevinde yatan Turan, 1990 yılında ODTÜ İktisat bölümünü onur öğrencisi olarak bitirmiş, Grup Ekin ve Grup Yorum’da solistlik yapmış, 1994 yılında cezaevine girmiş, Sağmalcılar Cezaevindeyken düzenlenen “Hayata Dönüş Operasyonu” sırasında iki gözünde görme kaybı yaşamış, ameliyatlar geçirmişti. İzmir’in Gaziemir ilçesinde B.K., uyuşturucu bağımlısı olduğu öne sürülen 21 yaşındaki oğlu Furkan Kaya’yı tüfekle vurarak öldürdü. Olayın ardından polise teslim olan baba, çıkarıldığı mahkemece tutuklandı. İstanbul 33. Ağır Ceza Mahkemesi’nce görülen İmamoğlu Çıkar Amaçlı Suç Örgütü Davasının ikinci celse duruşmasına, Silivri’deki Marmara Kapalı Cezaevi’ne inşa edilen yeni duruşma salonunda devam edildi. Duruşmada, tutuksuz sanıklar savunma yaptı. ODTÜ Bahar Şenliği’ndeki İlkay Akkaya konserinde biri Türk bayrağı taşıyan iki öğrenci grubu arasında çıkan ve kamuoyuna “bayrağa saldırı” iddiasıyla yansıyan arbedeye ilişkin soruşturma tamamlandı. Hazırlanan 9 sayfalık iddianamede 6’sı tutuklu 21 kişi sanık olarak yer alırken, savcılık 11 sanık için 3 yıla, 10 sanık için ise 4 yıla kadar hapis cezası talep etti. YENİ Parti Gaziantep Milletvekili Melih Meriç’in bıçaklanmasına yönelik yürütülen soruşturmada gözaltına alınan eski CHP Oğuzeli İlçe Başkanı Seydi Ahmet Keleş ile oğlu Hakan Keleş tutuklandı. Ankara’da göçmen kaçakçılığı, insan ticareti ve fuhşa teşvik suçlarına yönelik düzenlenen operasyonda 5 eğlence mekanına baskın yapıldı. Operasyonda 26 şüpheli yakalanırken, 19 yabancı uyruklu hakkında sınır dışı işlemleri başlatıldı. Adana’da Furkan Vakfı‘na yönelik düzenlenen operasyonda Kurucu Başkan Alparslan Kuytul ve eşi Semra Kuytul’un yanı sıra çok sayıda vakıf üyesi gözaltına alındı, 49 adrese baskın yapıldı, 32 kişi hakkında adli işlem başlatıldı. Operasyon kapsamında 5 şirkete kayyım atanması kararlaştırıldı. Adana 6. Sulh Ceza Hâkimliği, Furkan Vakfı’na yönelik yürütülen soruşturma kapsamında birçok sosyal medya hesabı ve web sitesine “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle erişim engeli getirdi. Bursa’nın Yıldırım ilçesinde haklarında çeşitli suçlardan kesinleşmiş hapis cezaları bulunan 9 şahıs yakalanarak cezaevine gönderildi. Adana Merkez Yüreğir ilçesinde “yan bakma” tartışması nedeniyle çıkan kavgada 1 kişiyi bıçaklayarak öldüren zanlı tutuklandı. 7 Eylül 2016‘da İstanbul Beykoz‘daki çitliğinde hayatını kaybeden Eski Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun’un şüpheli ölümüne ilişkin yürütülen soruşturmada, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talebi doğrultusunda başlatılan “fethi kabir” (mezar açma) işlemi tamamlandı. Bitlis merkezli 7 ilde, ‘tefecilik’ suçuna yönelik düzenlenen eş zamanlı operasyonlarda gözaltına alınan 32 şüpheliden 25’i tutuklandı. Suriye’de yaşamını yitiren bir kadının saç örgüsünün kesilmesine tepki amacıyla başlatılan “saç örme” kampanyasına destek veren hemşire İkra Avcı, meslekten ihraç edildi. Daha önce görevden uzaklaştırılan Diyarbakırlı hemşire Avcı, hakkında açılan davada 21 Mayıs 2026’da beraat etmişti. “Yasa dışı bahis”, “nitelikli dolandırıcılık”, “rüşvet” ve “kara para aklama” suçlarından tutuklu bulunan TV yorumcusu Rasim Ozan Kütahyalı hakkında tahliye kararı verildi. Kamuoyunda Güllü adıyla bilinen şarkıcı Gül Tut‘un hayatını kaybetmesine ilişkin yürütülen soruşturma kapsamında hazırlanan iddianame kabul edildi. Yalova 1. Ağır Ceza Mahkemesi, tutuklu sanık Tuğyan Ülkem Gülter‘in tutukluluk halinin devamına karar verdi.