Hans Kelsen

Hans Kelsen, Avusturyalı Yahudi hukukçu, hukuk felsefecisi ve hukuk teorisyenidir. 11 Ekim 1881 tarihinde Prag’da doğdu. İki yaşındayken ailesiyle birlikte Viyana’ya taşındı ve Viyana Üniversitesinde hukuk öğrenimi gördü. 1906 yılında hukuk doktorasını tamamladı.

1919 yılında Viyana Üniversitesinde kamu hukuku ve idare hukuku profesörü oldu. 1920 Avusturya Anayasası’nın hazırlanmasında belirleyici rol oynadı ve merkezileşmiş anayasa yargısı modelinin geliştirilmesine önemli katkıda bulundu.

1921-1930 yılları arasında Avusturya Anayasa Mahkemesinde yargıç olarak görev yaptı. 1930’lu yıllarda Avrupa’dan ayrılarak önce Cenevre’de, ardından Amerika Birleşik Devletleri’nde akademik çalışmalarını sürdürdü. Berkeley’deki California Üniversitesinde görev yapan Kelsen, 19 Nisan 1973 tarihinde Berkeley’de hayatını kaybetti.

Kelsen, hukuk pozitivizminin önde gelen temsilcilerinden biri olarak Saf Hukuk Kuramı (Reine Rechtslehre) ile tanınmaktadır. İlk kez 1934 yılında yayımlanan ve 1960 yılında genişletilen bu kuramda hukuku, ahlak, siyaset ve sosyoloji gibi alanlardan yöntemsel olarak ayırarak kendi normatif yapısı içinde incelemeyi amaçladı. David Hume’un “olan” (Sein) ile “olması gereken” (Sollen) arasındaki ayrımı ve neokantçı düşüncenin etkilerini taşıyan yaklaşımı, hukuki geçerliliğin toplumsal olgulardan veya ahlaki değerlendirmelerden doğrudan çıkarılamayacağını savunur.

Kelsen’in hukuk teorisinde normlar hiyerarşisi (Stufenbau) ve bu hiyerarşinin geçerlilik temelini açıklayan varsayımsal temel norm (Grundnorm) kavramları önemli yer tutmaktadır. Devleti, hukuktan bağımsız bir güç olarak değil, hukuk düzeniyle özdeş bir normatif yapı olarak ele almıştır. Uluslararası hukuk alanında ise ulusal hukuk ile uluslararası hukuku tek bir normatif sistem içinde açıklayan monist yaklaşımı savunmuş; bu çerçevede uluslararası hukukun önceliğini destekleyen görüşler geliştirmiştir. Saf Hukuk Kuramı, Ertuğrul Uzun’un çevirisiyle 2016 yılında Nora Kitap tarafından Türkçede yayımlanmıştır. Kelsen’in çalışmaları hukuk felsefesi, anayasa hukuku, devlet teorisi ve uluslararası hukuk alanlarında etkisini sürdürmektedir.