Niyazi Ağırnaslı

Niyazi Ağırnaslı (1911–20 Haziran 1987), Kayseri’nin Ağırnas beldesinde doğan Türk siyasetçi, avukat ve yazardır. Doğum yılı bazı kaynaklarda 1910 olarak da belirtilmektedir. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olan Ağırnaslı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kanunlar Kalemi Kâtipliği, Bütçe Encümeni Bürosu memurluğu ve şef yardımcılığı görevlerinde bulundu. Maliye Bakanlığı Tetkik Kurulunda raportör ve başraportör olarak çalıştı; Kozan Hazine Avukatlığı yaptı. Daha sonra serbest avukat olarak çalıştı. Ağırnaslı, 15 Ekim 1961’de Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) listesinden Ankara Cumhuriyet Senatörü seçildi ve 5 Haziran 1966’ya kadar bu görevde kaldı. Şubat 1963’te Türkiye İşçi Partisine (TİP) katıldı ve TİP Ankara İl Başkanlığı görevini üstlendi. Ağırnaslı’nın TİP’e katılması, partinin Cumhuriyet Senatosunda temsil edilmesini sağladı. Böylece TİP, Anayasa Mahkemesine başvurma imkânı da elde etti. Ağırnaslı, TİP adına Türk Ceza Kanunu’nun 141 ve 142. maddelerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasında önemli rol oynadı. 28 Şubat 1963’te yapılan başvuruda söz konusu maddelerin de iptali istendi; Anayasa Mahkemesi daha sonra iptal istemini reddetti. Ağırnaslı, Cumhuriyet Senatosundaki çalışmalarında işçi hakları, sendikal haklar, grev ve lokavt, ekonomik planlama ve seçim sistemi gibi konuları da gündeme taşıdı. Avukatlık yaşamı boyunca özellikle siyasal davalarda görev alan Ağırnaslı, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askerî müdahalelerinin ardından açılan davalarda çok sayıda siyasal sanığın ve demokratik kitle örgütünün savunmasını üstlendi. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının avukatlığını yaptı. Bazı kaynaklarda Erdal Eren’in de avukatlığını üstlendiği belirtilmektedir. Ayrıca Sabahattin Ali, Abidin Dino, Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Sadun Aren, Muvaffak Şeref, Mihri Belli ve Hikmet Kıvılcımlı gibi yazar, akademisyen ve siyasetçilerin hukuki savunmalarında görev aldı. Niyazi Ağırnaslı, hukukçu örgütlenmeleri içinde de etkin rol oynadı. Devrimci Avukatlar Derneği ve Çağdaş Hukukçular Derneğinin kuruluşunda yer aldı ve bu örgütlerde başkanlık yaptı. Kaynaklarda 1971–1978 yılları arasında Çağdaş Hukukçular Derneği Genel Başkanlığı yaptığı belirtilmektedir. Ayrıca 17 Temmuz 1986’da kurulan İnsan Hakları Derneğinin kurucu üyeleri arasında yer aldı. Hukukçu örgütlerindeki çalışmalarıyla savunma hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü, hukuk devleti ve temel hakların korunması konularında faaliyet yürüttü. Edebiyatla da ilgilenen Ağırnaslı, 1941 yılında yayımlanan Elem Kaynağı: İçtimai Roman adlı eserin yazarıdır. Eserde Anadolu insanının yaşamı ile Kurtuluş Savaşı sonrasındaki toplumsal ve ekonomik koşullar ele alınmaktadır. Ağırnaslı’nın Alman edebiyatından çeviriler de yaptığı belirtilmektedir. Ağırnaslı’nın kızı Nuran Ağırnaslı, 1960’ların sonlarından itibaren sol hareket içinde yer aldı ve çeşitli siyasal davalarda yargılandı. Torunu Suphi Nejat Ağırnaslı ise 2014 yılında Kobanê’de hayatını kaybetti. Bu nedenle Ağırnaslı ailesi, Türkiye’de sol ve devrimci hareketin farklı kuşaklarıyla ilişkilendirilen ailelerden biri olarak anılmıştır. Niyazi Ağırnaslı, Cumhuriyet Senatosundaki çalışmaları, Türkiye İşçi Partisi içindeki siyasal faaliyetleri, siyasal davalarda üstlendiği savunmalar ve hukukçu örgütlenmelerindeki görevleriyle Türkiye’nin yakın dönem hukuk ve siyaset tarihinde önemli bir yere sahiptir. Ağırnaslı ayrıca 7 Ekim 2014 günü yaşamını yitiren sosyolog Suphi Nejat Ağırnaslı’nın da dedesidir.