Nükleer Maddelerin ve Nükleer Tesislerin Fiziksel Korunması Sözleşmesi

Nükleer Maddelerin ve Nükleer Tesislerin Fiziksel Korunması Sözleşmesi, (Convention on the Physical Protection of Nuclear Material) barışçıl amaçlarla kullanılan nükleer maddelerin hırsızlık, kaçakçılık ve hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesine karşı korunmasını, bu maddelerle bağlantılı suçların önlenmesini ve devletler arasındaki uluslararası iş birliğinin geliştirilmesini amaçlayan uluslararası bir sözleşmedir. 26 Ekim 1979’da Viyana’da kabul edilen sözleşme, 3 Mart 1980’de imzaya açılmış ve 8 Şubat 1987’de yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, özellikle uluslararası taşımacılık sırasında nükleer maddelerin fiziksel korunmasına ilişkin yükümlülükler getirmiştir.

Sözleşmenin Kapsamı

Sözleşme, taraf devletlerin uluslararası taşımacılık sırasında nükleer maddelerin fiziksel korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almasını öngörmektedir. Ayrıca nükleer maddelerin hukuka aykırı biçimde elde edilmesi, kullanılması veya taşınmasıyla bağlantılı belirli fiillerin suç olarak düzenlenmesini ve bu suçların soruşturulması ile kovuşturulmasında devletler arasında iş birliği yapılmasını amaçlamaktadır.

Türkiye’nin Taraf Olması

Nükleer Maddelerin Fiziksel Korunması Hakkında Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun 1 kasım 1984’te kabul edilmiş, 10 Kasım 1984’te resmi gazetede yayımlanmıştır. Türkiye, sözleşmeyi 23 Ağustos 1983’te imzalamış ve onay belgesini 27 Şubat 1985’te Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına tevdi etmiştir. Sözleşme Türkiye bakımından 8 Şubat 1987’de yürürlüğe girmiştir.

2005 Değişikliği

Sözleşmede değişiklik yapılmasına ilişkin metin, 8 Temmuz 2005’te Viyana’da kabul edilmiştir. Değişiklikle sözleşmenin kapsamı genişletilmiş; barışçıl amaçlarla kullanılan nükleer maddelerin yanı sıra nükleer tesislerin fiziksel korunması da düzenleme kapsamına alınmıştır. Değişiklik, nükleer maddelerin ve tesislerin sabotaj dâhil hukuka aykırı eylemlere karşı korunmasını güçlendirmeyi, bu alanlardaki suçları önlemeyi ve devletler arasındaki iş birliğini artırmayı amaçlamaktadır. Değişiklik 8 Mayıs 2016’da uluslararası düzeyde yürürlüğe girmiştir.

Türkiye, değişikliğin onaylanmasını 10 Şubat 2015 tarihli ve 6611 sayılı Kanun’la uygun bulmuştur. Kanun, 27 Şubat 2015 tarihli ve 29280 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Değişiklik, Türkiye tarafından 8 Temmuz 2015’te onaylanmış ve Türkiye bakımından 8 Mayıs 2016’da yürürlüğe girmiştir. 

Nükleer Maddelerin ve Nükleer Tesislerin Fiziksel Korunması Sözleşmesi – 2005 Versiyonu 

Hukuki Önemi

Sözleşme ve 2005 değişikliği, nükleer güvenliğin uluslararası hukuk çerçevesinde güçlendirilmesini amaçlayan temel belgeler arasında yer almaktadır. Nükleer maddelerin ve tesislerin fiziksel korunmasına ilişkin uluslararası yükümlülükler getirerek nükleer güvenlik tehditlerinin önlenmesine, nükleer maddelerin hukuka aykırı kullanımının engellenmesine ve devletler arasındaki iş birliğine katkıda bulunmaktadır. Sözleşme, nükleer maddeleri risk derecelerine göre üç kategoriye ayırarak her biri için farklı fiziksel koruma seviyeleri öngörmektedir. Yalnızca barışçıl amaçlı nükleer faaliyetleri kapsayan sözleşme, askeri amaçlı nükleer maddeleri istisna tutmaktadır. ve taraf devletlere suçluların iadesi ile gizli bilgilerin korunması hususunda katı yükümlülükler getirmektedir.