5 Eylül - Hukuk Takvimi / Hukuk Tarihinde Bugün / Tarihte Bugün

5 Eylül – Hukuk Takvimi

1698	Rus Çarı I. Petro, ülkesini Batılılaştırma çabalarının bir parçası olarak, din adamları ve köylüler dışında sakal bırakan her erkeğe özel bir vergi yükümlülüğü getirdi.
1774	Amerikan Ulusunun Birinci Kıta Kongresi (First Continental Congress), Büyük Britanya’nın Amerikan kolonilerine yönelik baskıcı politikalarına ve özellikle Boston Çay Partisi’nin ardından çıkarılan Dayanılmaz Yasalar’a (Intolerable Acts) karşı ortak bir tutum belirlemek amacıyla 5 Eylül 1774’te Philadelphia’daki Carpenters’ Hall binasında toplandı. On üç koloniden on ikisinin temsilcilerinin katıldığı Kongre, Büyük Britanya ile koloniler arasındaki siyasal ve hukuki anlaşmazlıkların ortak bir zeminde ele alınmasında önemli bir dönüm noktası oldu.
1795	ABD, Osmanlı İmparatorluğuna bağlı Cezayir ile antlaşma yapmayı kabul etti. ABD’yi yıllık vergiye bağlayan Cezayir Antlaşması, Cezayir Dayısı Hasan Paşa ve Joseph Donaldson tarafından imzalandı. Antlaşma 22 maddeden oluşmaktaydı. ABD’nin bir devlete vergi ödemeyi kabul ettiği ve İngilizce dışında başka dilde imzaladığı ilk antlaşmadır.
1857	Fransız sosyolog, matematikçi ve filozof. Auguste Comte yaşamını yitirdi. (19 Ocak 1798 – 5 Eylül 1857) Sosyolojinin babası olarak tanımlanmaktadır.
1878	Clara Shortridge Foltz, Kaliforniya’nın ilk kadın avukatı oldu
1905	ABD’nin New Hampshire kentinde imzalanan Portsmouth Antlaşması‘yla Rus-Japon Savaşı sona erdi. ABD başkanı Theodore Roosevelt 9 Ağustos – 5 Eylül 1905 arasında Portsmouth’da toplanan barış konferansında arabuluculuk görevi üstlendi.
1920	18 sayılı Nisab-ı Müzakere Kanunu, I. TBMM tarafından kabul edildi. Meclis’in çalışma esaslarını, toplantı ve karar yeter sayılarını, milletvekillerinin özlük haklarını düzenleyen erken dönem bir iç tüzük kanunudur. 8 maddeden oluşan bu kanun, Meclis çalışmalarının düzenli yürütülmesini amaçlamıştır
1938	Hukukçu, avukat ve milletvekili Hakkı Hami Ulukan yaşamını yitirdi. Hatay Devleti’nin ilk hükûmeti kuruldu. Devlet Başkanı Tayfur Sökmen, Dr. Abdurrahman Melek’i başbakan olarak görevlendirdi. Melek aynı zamanda Dâhiliye, Hariciye ve Müdafaa vekilliklerini üstlenirken, Adliye Vekilliğine avukat Cemil Yurtman getirildi. Atatürk’ün Vasiyetnamesi, İstanbul Dolmabahçe Sarayında 5 Eylül 1938 tarihinde bizzat kendi el yazısıyla kaleme alındı. Vasiyetname, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk tarafından 28 Kasım 1938’de açıldı.
1942	Cezaevlerinde sanat atölyeleri törenlerle açıldı
1945	Çok partili düzene geçişin ilk partisi olan Milli Kalkınma Partisi kuruldu
1947	Türkiye ile ABD arasında imzalanan Yardım Antlaşması 5 Eylül 1947 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girdi. Antlaşma 12 Temmuz 1947’de Ankara’da imzalandı ve 01 Eylül 1947 tarihinde “Türkiye Büyük Millet Meclisinde “Türkiye’ye Yapılacak Yardım hakkında Anlaşma’nın onanmasına dair Kanun” kabul edilerek onaylanmıştı. Türkiye – ABD Yardım Antlaşmasınını 10. yıl dönümünde ABD Büyükelçisi Fletcher Warren, Adnan Menderes ve Büyükelçi Melih Esenbel
1948	Avusturyalı kadın hukukçu eski bakan Benita Ferrero-Waldner, doğdu. Benita Ferrero-Waldner
1949	Filistin asıllı İsviçreli hukukçu Sami Ezzib, doğdu.
1950	Suriye Anayasası kabul edildi. Anayasa, yasama ve yürütme organlarının yetkilerinin yanı sıra uluslararası antlaşmaların onaylanması ve diplomatik ilişkiler hakkında hükümler içeriyordu. Fransız manda yönetiminin ardından 17 Nisan 1946 bağımsızlığını kazanan Suriye’nin en demokratik ve özgürlükçü temel yasa metni olarak kabul edilmektedir.

1955	Sultanahmet Adliyesi açıldı. Sultanahmet Adliyesi
1961	Çankaya’da toplanan parti liderleri seçim konuşmalarında 27 Mayıs’ı eleştirmeme ve Demokrat Partiyi övmeme bildirisi imzaladı. Liderler, rejimin ahlakını bozmayacaklarına dair şeref sözü verdi
1962	Anayasa Mahkemesi ilk kararlarını verdi. Anayasa Mahkemesi, 25 Nisan 1962’de kuruluşuna ilişkin kanunun yayımlanmasından sonra 5 Eylül 1962’de 1 ve 2 numaralı ilk kararlarını verdi.
1963	20-21 Mayıs’ta askeri darbe girişiminde bulunan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi’nce idama mahkûm edildi. Albay Aydemir, bir önceki darbe girişiminden sonra 10 Mayıs 1962’de affedilmişti. Albay Talat Aydemir
1964	Fransız avukat Olympe Démarez, Dunkerque’de yaşamını yitirdi. (Doğumu: 27 Ocak 1878) Olympe Démarez
1973	Adana Cezaevi’nde hapis yatan Can Yücel, Peter Weiss’ın “Salozun Mavalı” kitabı çevirisi nedeniyle açılan davada beraat etti.
1977	Sümerbank grevi anlaşmayla sonuçlandı.
1984	Uludağ Üniversitesi’nde bir grup kız türbanlı öğrenci üniversiteden çıkarıldı.
1985	Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Ronald Reagan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımayacaklarını açıkladı.
1986	*Türkiye; Deney ve Diğer Bilimsel Amaçlarla Kullanılan Omurgalıların Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi’ni* (ETS 123) imzaladı. Sözleşme, Avrupa Konseyi tarafından 18 Mart 1986’da Strazburg’da kabul edilen ve 1 Ocak 1991’de yürürlüğe giren uluslararası bir hayvan refahı sözleşmesidir. Türkiye 2026 itibariyle sözleşmeyi onaylamamıştır. Buna karşın Türkiye, Avrupa Birliği uyum yasaları kapsamında sözleşmenin getirdiği standartları ve ilkeleri kendi iç hukukuna büyük ölçüde entegre etmiştir
1987	Meclis önündeki oturma eyleminde rahatsızlanarak hayatını kaybeden İnsan Hakları Derneği kurucularından, Didar Şensoy, İstanbul’da 5 bini aşkın kişinin katıldığı cenaze töreniyle toprağa verildi.
1990	Yalova’da kurulu AKSA Fabrikası’nda 69 kişinin işten çıkarılması üzerine yaklaşık 500 işçi grev başlattı. Üretimi aksatmadan sürdürdükleri açlık grevinin 7.gününde hastaneye kaldırılan işçilerin sayısı 10’a yükseldi. İşçilerden 150 kadarı viziteye çıktı. Petrol-İş Sendikası Boğaziçi Şubesi’nden 5 yönetici ANAP iktidarının demokrasi dışı uygulamalarını ve savaş çığırtkanlığını protesto için 3 günlük açlık grevine başladı. SHP İstanbul İl Başkanı Ercan Karakaş, eyleme destek için 1 günlük açlık grevi yapacağını duyurdu.
1990	“Düşüncelerinden suçlananlara özgürlük, hemen şimdi” başlığıyla 8 Haziran 1990 tarihli gazetelerde yer alan bildiriye imza atan 14 sendika başkanı hakkında soruşturma başlatıldı. TYS Genel Başkanı Oktay Akbal, TGS İstanbul Şube Başkanı Yavuz Şimsek, Petrol-İş Sendikası Genel Başkanı Münir Ceylan, Belediye-İş Sendikası Genel Başkanı Fuat Alan, Harb-İş Sendikası Genel Başkanı Kenan Durukan, Deri-İş Sendikası Genel Başkanı Yener Kaya, Otomobil-İş Sendikası Genel Başkanı Celal Özdoğan, Hava-İş Sendikası Genel Başkam Atılay Ayçin, Genel Maden-İş Sendikası Genel Başkam Şemsi Denizer, Kristal İş Sendikası Genel Başkanı Necati Altunkaynak, Ağaç-İş Sendikası Genel Başkanı Gürol Erçakır, Liman-İş Sendikası Genel Başkam Melih Hüsnü Yılmaz, Basın-İş Sendikası Genel Başkam Ali Ekber Güvenç ve Tüm- Tis Genel Başkam Sabri Topçu ifadeye çağrıldı.
1991	Güneş gazetesinden tazminatsız atılan 56 işçi gece gazete önünde çadır kurarak oturma eylemine başladı.ILO’nun 169 No’lu Yerli ve Kabile Halkları Sözleşmesi (C169), uluslararası hukukta yerli halkların ve kabile topluluklarının haklarını korumayı amaçlayan, hukuken bağlayıcı tek ve en kapsamlı uluslararası anlaşmadır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından 27 Haziran 1989 tarihinde kabul edilmiş ve 5 Eylül 1991’de yürürlüğe girmiştir.
1991	SSCB Halk Temsilcileri Kongresi, Mihail Gorbaçov’un 10 Birlik cumhuriyeti lideriyle birlikte hazırladığı önerileri benimseyerek yeni bir anayasa yürürlüğe girene kadar ülkenin egemen devletlerin gönüllü birliği olmasını kabul etti.
1997	Arnavut kökenli sosyal hizmetler gönüllüsü ve insan hakları aktivisti, Nobel Barış Ödülü sahibi Rahibe Teresa, hayatını kaybetti. (Doğumu: 26 Ağustos 1910, Makedonya) Teresa adına 26 Ağustos 2010’da yüzüncü yaş gününde anma evi inşa edildi. Rahibe Teresa hayatını yoksullara, çocuklara ve hastalara adadı
1998	Cumartesi Anneleri ve destekçisi örgütünün Galatasaray’daki 173. oturma eylemi tekrar polis ablukasıyla engellendi
2000	10 yıldır siyanürlü altın madenciliğine karşı mücadele eden Bergamalı 80 köylü ve sözcüleri Oktay Konyar hakkında yasadışı örgüt kurma suçundan soruşturma başlatıldı. Bergama köylülerinin avukatlığını Senih Özay yürütüyordu.
2002	KESK’e bağlı sendikalara üye kamu çalışanları, DSP-MHP-ANAP hükümetiyle yapılan toplu görüşmelerde dile getirdikleri “Maaşlarda 100 TL’lık seyyanen artış” önerisinin kabulü talebiyle Türkiye genelinde 1 saat süreyle iş bıraktı.
2003	Hatalı eğitim araçlarını onayladıkları gerekçesiyle görevden alınan öğretmenler tepki olarak Ankara’da AKP Genel Merkezi’ne “kararmış ampul” bıraktı.
2004	Irak’ta ABD güdümlü geçici hükümet, Katar merkezli El Cezire televizyonuna verdiği bir aylık yayın yapmama cezasını süresiz uzattı.
2006	Türkiye Büyük Millet Meclisinin 05.09.2006 tarihli ve 880 sayılı kararı ile Lübnan’daki Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü (UNIFIL)’ne katıldı.
2009	Pir Sultan Abdal Kültür Derneği üyeleri, Zorunlu Din Dersi okutulmasına karşı Güvenpark ve Taksim’de eylemler yaptı.
2011	CHP İstanbul İl Örgütü ve milletvekilleri, Deniz Feneri savcılarına yönelik görevden alma veya yeni savcı atama işlemini İstanbul Adliyesi önünde protesto etti. Deniz Feneri e.V Genel Müdürü Mehmet Taşkan hakkında, Almanya’da açılan soruşturmada 4 Eylül 2008’de üç yıl hapis cezası istenmişti.

2013	İzmit’te Belediye’nin gri renge çevirdiği merdivenleri tekrar renklendirmek isteyen 6 genç gözaltına alındı.






2023	Gemilerin Adli Satışının Uluslararası Etkilerine İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (Gemilerin Yargı Yoluyla Satışına İlişkin Pekin Sözleşmesi) Pekin’de imzaya açıldı. İmzaya açıldığı ilk gün, aralarında Çin, Suudi Arabistan ve Singapur’un da bulunduğu 15 ülke* sözleşmeyi imzalamıştır.* Sözleşme (Convention on the International Effects of Judicial Sales of Ships), bir geminin bir devletteki yargısal satışı ve bu satışın diğer devletlerde tanınmasıyla ilgili uluslararası hukuk kurallarını düzenliyor. Sözleşme 19 Aralık 2022’de Genel Kurul tarafından kabul edilmiştir. Sözleşme, gerekli onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından 17 Şubat 2026 tarihinde resmen yürürlüğe girmiştir.


	Üsküdar Belediyesi’ne yönelik soruşturma kapsamında gözaltına alınan Belediye Başkan Yardımcısı ve Meclis Üyesi Amine Cansu Çelik, Ruhsat Müdürü Burak Aydın ile işletmeci Erdem Koyunyerli tutuklandı. Sosyal medya hesaplarından para karşılığında müstehcen paylaşımlar yaptığı iddiasıyla gözaltına alınan Tuğba Ekinci tutuklandı. Esenyurt’ta korsan taksicilik yapan emekli polis E.A., kendisine ceza yazan polisi silahla vurdu. Ardından intihara teşebbüs eden E.A. ile onun vurduğu polis ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı. Bolu Belediyesi’ndeki araç kiralama ihalelerinde usulsüzlük yapıldığı iddiasıyla yürütülen soruşturmada, görevden uzaklaştırılan ve tutuklu bulunan Belediye Başkanı Tanju Özcan’ın da aralarında olduğu 7 kişi tutuklandı. Tanju Özcan, 2026 yılı içerisinde farklı soruşturmalar kapsamında toplamda 4 kez tutuklandı. Sayıştay Başsavcılığı görevine, Sayıştay Savcısı Recep Çevik getirildi.