Savaş ve Silahlı Çatışmalarda Çevrenin Sömürülmesini Önleme Günü

Savaş ve Silahlı Çatışmalarda Çevrenin Sömürülmesini Önleme Uluslararası Günü (International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict), savaşların ve silahlı çatışmaların çevre üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekmek amacıyla her yıl 6 Kasım’da anılmaktadır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 5 Kasım 2001 tarihinde kabul edilen A/RES/56/4 sayılı kararla ilan edilen gün, silahlı çatışmalar sırasında doğal çevrenin korunmasının ve doğal kaynakların sürdürülebilir biçimde yönetilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 5 Kasım 2001 tarihli 37. genel kurul toplantısında kabul ettiği 56/4 sayılı kararın gerekçesinde, silahlı çatışmalar sırasında çevreye verilen zararların etkilerinin çatışma döneminin çok ötesine geçtiği, ekosistemleri ve doğal kaynakları uzun süre etkilediği ve çoğu zaman ulusal sınırları ve mevcut kuşağın yaşam süresini aşan sonuçlar doğurduğu belirtilmiştir. Kararda ayrıca, gelecek kuşaklar adına doğanın korunması ve ortak çevrenin güvence altına alınması gerekliliğini vurgulayan Birleşmiş Milletler Binyıl Bildirgesi’ne atıfta bulunulmuş; Birleşmiş Milletler Şartı’nın 2. maddesinin 4. fıkrasında düzenlenen, devletlerin uluslararası ilişkilerinde başka bir devletin toprak bütünlüğüne veya siyasi bağımsızlığına karşı kuvvet kullanma tehdidinden ya da kuvvet kullanmaktan kaçınma yükümlülüğü hatırlatılmıştır. Genel Kurul, kararla üye devletleri, Birleşmiş Milletler sistemine bağlı kuruluşları ve diğer uluslararası ve bölgesel örgütleri her yıl 6 Kasım’ı anmaya davet etmiş, Genel Sekreteri ise kararın uygulanmasını sağlamaya ve uluslararası toplumda tanıtılmasına yönelik çalışmaları yürütmekle görevlendirmiştir.

Günün Önemi

Savaş ve Silahlı Çatışmalarda Çevrenin Sömürülmesini Önleme Uluslararası Günü, doğal çevrenin korunmasının insan hakları, sürdürülebilir kalkınma ve kalıcı barışla doğrudan bağlantılı olduğunu hatırlatmaktadır.

Savaşların sonuçları yalnızca insan kayıpları, yıkılan şehirler ve ekonomik zararlarla sınırlı kalmamaktadır. Askerî faaliyetler ve çatışma koşulları nedeniyle topraklar kirlenmekte, su kaynakları zarar görmekte, ormanlar tahrip edilmekte, tarım alanları kullanılamaz hâle gelmekte ve ekosistemler uzun vadeli yıkıma uğramaktadır. Su kuyularının kirletilmesi, ekinlerin yakılması, ormanların kesilmesi ve doğal yaşamın tahrip edilmesi, çevrenin savaşların çoğu zaman göz ardı edilen kurbanlarından biri olduğunu göstermektedir.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından yapılan değerlendirmelere göre, son 60 yılda yaşanan ülke içi silahlı çatışmaların en az yüzde 40’ı doğal kaynakların sömürülmesiyle bağlantılıdır. Kereste, elmas, altın ve petrol gibi ekonomik değeri yüksek kaynakların yanı sıra verimli topraklar ve su kaynakları üzerindeki rekabet de çatışmaların ortaya çıkmasında ve sürdürülmesinde etkili olmaktadır. Doğal kaynaklarla bağlantılı çatışmaların yeniden ortaya çıkma olasılığının diğer çatışmalara kıyasla daha yüksek olduğu belirtilmektedir.

Birleşmiş Milletler, doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimini çatışmaların önlenmesi, barışın korunması ve çatışma sonrası barışın inşası çalışmalarının önemli bir parçası olarak değerlendirmektedir. Ekosistemlerin ve insanların geçim kaynaklarının tahrip edilmesi, çatışmalar sona erdikten sonra da toplumsal ve ekonomik istikrarsızlığı derinleştirebilmektedir. Bu nedenle kalıcı barışın sağlanması, yalnızca siyasi ve askerî çözümleri değil, doğal çevrenin korunmasını da gerektirmektedir.

Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Çevre Meclisi, 27 Mayıs 2016 tarihinde kabul ettiği UNEP/EA.2/Res.15 sayılı kararla sağlıklı ekosistemlerin ve sürdürülebilir biçimde yönetilen doğal kaynakların silahlı çatışma riskinin azaltılmasındaki rolünü vurgulamıştır. Birleşmiş Milletler kuruluşları ile Avrupa Birliği arasında doğal kaynaklar üzerindeki gerilimlerin belirlenmesi ve önlenmesine yönelik ortaklıklar geliştirilmiş; çatışma sonrası barışın inşasında doğal kaynak yönetimine ilişkin uluslararası araştırma programları yürütülmüştür. Ayrıca kadınların doğal kaynak yönetimine katılımı ve çatışmalardan etkilenen bölgelerde toplumsal cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi amacıyla çeşitli iş birlikleri gerçekleştirilmiştir.

Savaş ve Silahlı Çatışmalarda Çevrenin Sömürülmesini Önleme Gününe dair BM Kararı