Asâr-ı Atîka Nizamnameleri, Osmanlı Devleti’nde eski eserlerin, arkeolojik buluntuların ve tarihî yapıların korunması, kazı faaliyetlerinin denetlenmesi ve kültür varlıklarının mülkiyetinin düzenlenmesi amacıyla çıkarılan hukuki düzenlemelerdir. Osmanlı İmparatorluğu’nun eski eserler ile doğrudan ilgili ilk yasal düzenlemesi 1 Şubat 1284/ 13 Kasım 1869 tarihli Âsâr-ı Atîka Nizamnamesi’dir. 7Nisan 1874, 22 Şubat 1884 ve 10 Nisan 1906 yıllarında yürürlüğe konulan nizamnameler; eski eserlerin tanımlanması, kazı izni, buluntuların paylaşımı, mülkiyet ve yurt dışına çıkarılma yasağı gibi konuları düzenlemiştir. Özellikle 1884 tarihli Nizamname ile eski eserler üzerindeki devlet mülkiyeti ilkesi güçlendirilmiştir. 1906 tarihli Nizamname ise Osmanlı Devleti’nin son eski eser düzenlemesi olarak Cumhuriyet döneminde de uygulanmaya devam etmiş ve 1973 yılında 1710 sayılı Eski Eserler Kanunu’nun yürürlüğe girmesine kadar Türkiye’nin temel kültür varlıkları mevzuatını oluşturmuş, bu kanunun kabulü ile nizamname ilga edilmiştir. Nizamnameler, Türkiye’de kültür varlıklarının korunmasına ilişkin hukuk tarihinin temel kaynakları arasında yer almaktadır. Osmanlı İmparatorluğu döneminden Cumhuriyet hukuk sistemine intikal eden 1906 tarihli Asâr-ı Atîka Nizamnamesi’nin ardından yürürlüğe giren 1973 tarihli ve 1710 sayılı Eski Eserler Kanunu ise 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu tarafından 1983 yılında ilga edilmiştir. Bu yeni düzenleme, çağdaş ve uluslararası koruma ilkeleri doğrultusunda “eski eser” kavramının ötesine geçerek kültür ve tabiat varlıklarını bütünleşik bir yaklaşımla ele alan güncel yasal çerçeveyi tesis etmiştir. 2863 sayılı Kanun, yürürlüğe girdiği 1983 yılından bu yana çok sayıda değişikliğe uğramıştır. Mevzuat kayıtlarına göre kanun üzerinde bugüne dek 150’nin üzerinde madde değişikliği, ekleme ve iptal işlemi yapılmıştır.
Hukuk Ansiklopedisi sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.