Çağdaş Hukukçular Derneği

Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD), Türkiye’de hukuk ve insan hakları alanında faaliyet gösteren hukukçu örgütlerinden biridir. 31 Aralık 1974 tarihinde Ankara’da kurulan derneğin kuruluşunda Niyazi Ağırnaslı, Halit Çelenk ve Gülçin Çaylıgil gibi hukukçular önemli rol oynamıştır. Niyazi Ağırnaslı, ÇHD’nin kurucu ve ilk genel başkanıdır. 

ÇHD’nin kuruluşu, Türkiye’de siyasal ve toplumsal çatışmaların yoğunlaştığı 1970’li yıllara rastlamıştır. Kurucu hukukçular arasında yer alan Niyazi Ağırnaslı ve Halit Çelenk, dönemin siyasal davalarında sanıkların savunmasını üstlenen ve hukuk alanındaki çalışmalarıyla tanınan avukatlardı. ÇHD, kuruluşundan itibaren hukukçuların mesleki çalışmalarını temel hak ve özgürlüklerin korunması ve savunma hakkının güçlendirilmesiyle birlikte ele almıştır. Derneğin amaçları tüzüğünde düzenlenmiştir. Buna göre ÇHD; hukukun insanlığın tarihsel kazanımları doğrultusunda geliştirilmesini, insanın özgürleşmesini ve demokratik temellere dayanan bir hukuk sisteminin kurulmasını amaçlamaktadır. Yaşam hakkı başta olmak üzere temel haklara ve insanlık onuruna yönelik saldırıların önlenmesi, savunma hakkının geliştirilmesi, yargı bağımsızlığının korunması ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması da derneğin amaçları arasında yer almaktadır.

ÇHD’nin ilk dönem çalışmalarında siyasal davalar, savunma hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı önemli yer tutmuştur. Dernek, hukuk alanındaki çalışmalarını yayın faaliyetleriyle de desteklemiştir. 1976 yılında yayımlanmaya başlayan Çağımızda Hukuk ve Toplum dergisi, ÇHD’nin hukuk ve toplum ilişkisine yönelik çalışmalarının başlıca yayınlarından biri olmuştur.

ÇHD üyeleri sonraki yıllarda farklı toplumsal kesimlerin karşılaştığı hukuki sorunlara ilişkin çok sayıda davada hak savunuculuğu yapmıştır. İşçi hakları, iş cinayetleri, işkence ve kötü muamele, cezaevi uygulamaları, düşünce ve ifade özgürlüğü, toplantı ve gösteri hakkı, kadına yönelik şiddet, göçmen hakları ve çevre sorunları derneğin çalışma alanları arasında yer almıştır. ÇHD üyesi avukatlar, Soma, Ermenek, Çorlu, Hendek ve Amasra başta olmak üzere çeşitli iş cinayetlerine ilişkin davalarda mağdurların ve mağdur yakınlarının hukuki temsilini üstlenmiştir. Bunun yanında Güler Zere, Engin Çeber, Festus Okey, Berkin Elvan ve Hasan Ferit Gedik gibi kişilerin ölüm veya hak ihlallerine ilişkin davalarında da görev almıştır.

Dernek, cezaevlerinde meydana gelen ölüm ve hak ihlallerine ilişkin davalarda da yer almıştır. Bayrampaşa, Ulucanlar ve 19 Aralık 2000 cezaevi operasyonları sonrasında yürütülen hukuki çalışmalarda ÇHD üyesi avukatlar görev yapmıştır. Şemdinli, Susurluk ve Mehmet Ağar hakkında yürütülen davalarda da dernek üyesi avukatlar hukuki faaliyetlerde bulunmuştur. Sivas Katliamı sonrasında yürütülen hukuki çalışmalarda ve 2013 Gezi Parkı eylemleri sırasında hayatını kaybeden Ethem Sarısülük ile ilgili davada da ÇHD üyesi avukatlar yer almıştır.

ÇHD, faaliyetleri nedeniyle farklı dönemlerde idari ve adli müdahalelerle karşılaşmıştır. Dernek, 2016 yılında ilan edilen olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararnameyle kapatılmıştır. Dernek üyeleri hakkında da çeşitli soruşturmalar ve ceza davaları yürütülmüştür. ÇHD üyesi avukat Ebru Timtik, diğer bazı dernek üyeleriyle birlikte yürütülen ceza yargılaması kapsamında tutuklanmıştır. Timtik, adil yargılanma hakkı talebiyle başladığı ölüm orucunun ardından 27 Ağustos 2020 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Ölümü, Türkiye’de savunma hakkı ve adil yargılanma hakkı konularındaki tartışmalarda önemli bir yere sahip olmuştur.

ÇHD, Türkiye dışındaki hukukçu ve insan hakları kuruluşlarıyla da çeşitli dönemlerde dayanışma ve iş birliği faaliyetleri yürütmüştür. Uluslararası kuruluşlarla gerçekleştirilen temaslar ve ortak çalışmalar, derneğin faaliyetlerinin uluslararası boyutlarından birini oluşturmuştur. ÇHD’nin tarihindeki önemli hukukçular arasında Niyazi Ağırnaslı, Halit Çelenk ve Gülçin Çaylıgil bulunmaktadır. Farklı dönemlerde çok sayıda avukat da derneğin çalışmalarında görev almıştır. Çağdaş Hukukçular Derneği, 1974’ten günümüze uzanan tarihi boyunca Türkiye’de hukuk, savunma hakkı ve insan hakları alanlarında faaliyet gösteren hukukçu örgütlerinden biri olmuştur.