Marcus Ulpius Nerva Traianus (Trajan)

Marcus Ulpius Nerva Traianus (Trajan), 18 Eylül 53 tarihinde Italica’da dünyaya gelmiştir. Roma İmparatorluğu’nun geleneksel olarak kabul edilen Beş İyi İmparatoru arasında kronolojik olarak ikinci sırada yer almıştır. MS 98 yılında imparator olmuş ve 117 yılına kadar hüküm sürmüştür.

Trajan’ın hükümdarlığı, Roma İmparatorluğu’nun siyasi, askerî ve ekonomik açıdan en güçlü dönemlerinden biri olarak kabul edilmiştir. İmparatorluk, onun döneminde toprak bakımından en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Özellikle Dacia’nın fethedilmesi ve Doğu’daki seferler sonucunda Mezopotamya, Asur ve Ermenistan gibi bölgelerde Roma egemenliği genişletilmiştir. Ancak doğudaki bu genişleme kalıcı olmamış; Trajan’ın ölümünün ardından halefi Hadrianus döneminde bu bölgelerdeki bazı fetihlerden vazgeçilmiştir.

Dacia Savaşları sonucunda ele geçirilen büyük miktardaki altın ve gümüş ganimetleri, Roma İmparatorluğu’nun mali gücünü önemli ölçüde artırmış ve Trajan dönemindeki kapsamlı imar faaliyetlerinin finansmanına katkı sağlamıştır. Trajan, elde edilen kaynaklarla ünlü mimar Şamlı Apollodorus tarafından Trajan Forumu ve Trajan Pazarı gibi anıtsal yapıların inşa edilmesini sağlamış ve Roma’nın kentsel görünümünü önemli ölçüde değiştirmiştir.

Hukuka Katkısı 

Trajan, adil ve ölçülü yönetimin sembolü olarak öne çıkmış, Roma Hukukunun gelişimine hukukun kurumsallaşmasına büyük katkısı olmuş, hukukçuların devlet yönetimindeki etkinliğini artırmıştır. Özellikle eyalet yönetiminde adil, düzenli ve keyfilikten uzak bir idari anlayışın yerleşmesine önem vermiştir. Trajan, eyalet yöneticilerinden gelen hukuki ve idari sorunlara rescriptum niteliğinde bağlayıcı ve yazılı cevaplar göndermiştir. Plinius’un Bithynia-Pontus valiliği sırasında Trajan’a gönderdiği mektuplar ve Trajan’ın cevapları günümüze ulaşmıştır. Hristiyanlar hakkındaki hukuki uygulamalarda somut delil üzerinden hareket edilmesini istemiş ve isimsiz ihbarlara dayalı kovuşturmayı reddetmiştir. “Hiç kimse gıyabında (mahkemede hazır bulunmadığı sürece) bir suçtan mahkum edilemez – Absentia vero adversario non erit damnandus” ilkesini yazdığı fermanla benimsemiştir. Gıyapta yargılama ve mahkumiyet yasağına ilişkin fermanı, Ulpianus‘un Digesta‘sına aktarılmış, daha sonra Justinianus döneminde yapılan ve Roma Hukuku‘nun en büyük derlemesi olan Corpus Iuris Civilis‘in Digesta bölümünde (Digest 48.19.5) yer almıştır.

Roma Senatosu tarafından kendisine “Optimus” (En İyi) unvanı verilmiş ve bu unvan onun yönetim anlayışıyla özdeşleşmiştir. Yargı süreçlerine ve hukuka saygı göstermesi, sonraki dönemlerde ideal hükümdar anlayışının önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmiştir.

Trajan döneminde sosyal ve hukuki alanda çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Özellikle yoksul çocukların desteklenmesini amaçlayan Alimenta uygulaması dikkat çekmiştir. İtalya’daki çocukların bakım ve eğitimine yönelik olan bu sistem, imparatorun sosyal yardım ve çocukların desteklenmesine yönelik politika anlayışının önemli örneklerinden biri olmuştur.

Trajan’ın yönetimi, imparator ile Senato arasındaki ilişkiler bakımından da önceki bazı dönemlerden farklı bir model oluşturmuştur. Domitianus dönemindeki otoriter yönetim sonrasında Trajan’ın daha uzlaşmacı ve hukukla uyumlu yönetim anlayışı, sonraki tarihçiler tarafından olumlu biçimde değerlendirilmiştir.

Trajan, Doğu seferleri sırasında hastalanmış ve 6 Ağustos 117 tarihinde Kilikya’daki Selinus’ta(Türkiye) hayatını kaybetmiştir. Ölümünün ardından külleri Roma’ya getirilmiş ve Trajan Sütunu’nun bulunduğu alana defnedilmiştir.

“Bir suçlunun cezasız kalması, tek bir masumun mahkum edilmesine tercih edilir.” (Satius est impunitum relinqui facinus nocentis, quam innocentem damnari)