Ziya Umur

Prof. Dr. Ziya Umur (1916–1990), Roma Hukuku ve Türk Hukuk Tarihi alanlarında uzmanlaşmış Türk hukukçu ve akademisyendir. Uzun yıllar İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde görev yapan Umur, özellikle Roma Hukuku öğretimi, Roma hukukunun temel kaynaklarının Türkçeye kazandırılması ve Türk hukuk tarihinin incelenmesine yönelik çalışmalarıyla tanınmıştır.

Eğitim ve Akademik Hayatı

1916 yılında İstanbul’da doğan Ziya Umur’un ailesi  Trabzon, Of’ludur. 1935 yılında Saint-Joseph Lisesini bitirdi. Aynı yıl Roma Üniversitesi Hukuk Fakültesine(Università degli Studi di Roma “La Sapienza“)  kaydoldu. II. Dünya Savaşı nedeniyle hukuk öğrenimi kesintiye uğradı ve 1943 yılında lisans derecesi aldı. 1945 yılında ise doktora sınavını vererek hukuk doktoru unvanını kazandı.

Umur, akademik kariyerini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Roma Hukuku alanında sürdürdü. 1954 yılında Roma Hukuku alanında doçent kadrosuna atandı; 1962 yılında profesör oldu. 1984 yılında yaş haddinden emekliye ayrıldı. Ancak akademik faaliyetlerinden kopmadı ve emekliliğinin ardından İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde sözleşmeli olarak Roma Hukuku ve Türk Hukuk Tarihi derslerini vermeye devam etti.

21 Kasım 1990 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybeden Umur, Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi. Araştırmacı ve yaz Suha Umur’un kardeşidir. 

Bilimsel Katkıları

Ziya Umur’un çalışmalarının merkezinde Roma Hukuku bulunmaktadır. Hukukun tarihsel gelişimini, kaynaklarını ve temel kurumlarını Türk hukukçularına aktarmaya yönelik kapsamlı çalışmalar gerçekleştirdi. Bu alandaki eserleri, sonraki dönemlerde de hukuk fakültelerinin Roma Hukuku eğitiminde kaynak olarak kullanılmaya devam etti. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinin Roma Hukuku için hazırladığı kaynak listelerinde Umur’un Roma Hukuku Ders Notları, Roma Hukuku Tarihi Giriş, Roma Hukuku Lügatı ve Roma Hukuku adlı eserleri yer almaktadır.

Umur’un önemli katkılarından biri de Roma hukukunun temel kaynaklarının Türkçeye kazandırılmasıdır. Salvatore Di Marzo‘nun Roma Hukuku adlı eserini Türkçeye çevirdi. Ayrıca Iustinianus’un Institutiones eserinin Türkçe metnini hazırlayarak 1968 yılında yayımladı. Bu iki çalışma günümüzde de Roma Hukuku derslerinin kaynakçalarında yer almaktadır.

Umur, Roma Hukukunun yanı sıra Türk Hukuk Tarihi üzerine de çalıştı. Bu alandaki yaklaşımını özellikle Türk Hukuk Tarihi Dersleri adlı eserinde ortaya koydu. Eserin ilk cildi ölümünden sonra, 1993 yılında yayımlandı. Kitapta Türk Hukuk Tarihinin önemi, hukuk tarihi düşüncesinin gelişimi, Avrupa-Roma Hukuku ilişkisi, İslâm Hukuku ve hilafet gibi konular ele alınmaktadır.

Başlıca Eserleri

Roma Hukuku Tarihi Giriş ve Kaynaklar — 1967 yılında Fakülteler Matbaası tarafından yayımlandı. Eser 288 sayfadır.

 Eski Hukuklar Arasında Roma Hukukunun Bazı Özellikleri -Ziya Umur Postklasik (Roma-Elen) Devrinde Kanunlaştırma Hareketleri — 1962 yılında İstanbul Üniversitesi Yayınları arasında yayımlandı. Umur’un Roma hukukunda kanunlaştırma hareketleri üzerine çalışmalarından biridir.

“Roma hukuku umumiyetle kodifikasyon tanımayan bir hukuktur. En eski devirlerin örf ve âdetlerinden teşekkül etmiş olan kaideleri bir araya toplayan ve esasen yapılışından (M.Ö. 451-449) kısa bir müddet sonra tahrip edilmiş olduğu için (M.Ö. 390) metni kalmayan ve yine âdeta, bir takım efsânelere karışarak, örf ve âdete avdet eden XII Levha Kanunundan sonra Iustinianus zamanına, fakat bilhassa postklâsik devre kadar geçen uzun asırlar esnasında bu hukukun bir kanunlaştırılması hareketi yoktur. Bütün bu asırlar hukukta, mütemadiyen süratleşen bir inkişaf devrini gösterir. Klâsik devir bu süratin son merhalesini bulduğu zamandır ve hukuk mütemadiyen yaratılmakta olduğu için muayyen bir ânında tespit edilip dondurulması ihtiyacı duyulmamıştır. (Kitaptan)

Roma Hukuku: Tarihi Giriş, Kaynaklar, Umumi Mefhumlar, Hakların Himayesi — İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından 1974 yılında yayımlandı. Eser daha sonraki yıllarda da yeni baskılarla hukuk eğitiminde kullanılmaya devam etti.

Roma Hukuku Lügatı — Roma hukukunun Latince kavram ve terimlerini açıklayan temel başvuru eserlerinden biridir. 1975 tarihli baskısı Fakülteler Matbaası tarafından yayımlanmıştır.

Roma Hukuku Ders Notları — Usul Hukuku, Borçlar Hukuku, Eşya Hukuku ve Miras Hukuku konularını içeren eser, sonraki yıllarda da farklı baskılarla yayımlanmış ve Roma Hukuku öğretiminde kullanılmaya devam etmiştir.

Türk Hukuk Tarihi Dersleri — Umur’un Türk Hukuk Tarihi alanındaki başlıca eseridir. İlk cildi ölümünden sonra 1993 yılında yayımlanmıştır.

Iustinianus, Institutiones — Türkçe metni Ziya Umur tarafından hazırlanmış ve 1968 yılında İstanbul Üniversitesi Yayınları arasında yayımlanmıştır.

Salvatore Di Marzo, Roma Hukuku — Ziya Umur tarafından Türkçeye çevrilmiş; ikinci baskısı 1959 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi yayınları arasında yayımlanmıştır.

Eski-Hukuklar-Arasinda-Roma-Hukukunun-Bazi-Ozellikleri.pdf erişimi için tıklayın