Aleniyet

Aleniyet, bir hak, işlem, yargılama veya fiilin, hukuken belirlenen kapsamda üçüncü kişilerin bilgi edinmesine, incelemesine veya algılamasına açık olmasını ifade etmektedir. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre aleniyet, açıklık, ortada olma ve gizli olmama anlamına gelmektedir. Hukukta tek bir teknik anlam taşımamakta olup adaletin şeffaf işleyişini ve kamunun bilgi edinme hakkını güvence altına alan temel prensiplerden biridir; kullanıldığı hukuk dalına ve düzenlemenin niteliğine göre farklı şekillerde uygulanmaktadır. 

Eşya hukukunda aleniyet, eşya üzerindeki ayni hakkın ve hak sahibinin üçüncü kişiler tarafından tanınabilir veya belirlenebilir olmasını ifade etmektedir. Taşınırlarda zilyetlik, taşınmazlarda ise tapu sicili aleniyetin sağlanmasında temel araçlar olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte tapu sicilindeki aleniyet, kişisel verilerin ve özel hayatın korunması gibi diğer hukuki menfaatler gözetilerek uygulanmaktadır.

Ceza muhakemesinde aleniyet ilkesi, duruşmaların kural olarak kamuya açık yapılmasını ifade etmektedir. Anayasa’nın 141. maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 182. maddesi bu ilkenin temel hukuki dayanakları arasında yer almaktadır. Aleniyet ilkesi, kanunda öngörülen hâllerde sınırlandırılabilmektedir.

Ceza hukukunda ise aleniyet, bir fiilin belirli kişilerle sınırlı kalmayıp belirsiz sayıdaki kişilerin algılayabileceği koşullarda gerçekleştirilmesini ifade etmektedir. Fiilin gerçekten görülmesi veya duyulması her durumda gerekli olmayıp, üçüncü kişilerin fiilden haberdar olabilme imkânı önem taşımaktadır. Bazı suçlarda aleniyet suçun unsuru, bazı suçlarda ise daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâl olarak düzenlenmektedir.

Aleniyet, hukukta genel olarak belirli bir hak, işlem, yargılama veya fiilin üçüncü kişilere kapalı olmaması ve hukuken öngörülen ölçüde onlar tarafından bilinebilir, görülebilir veya algılanabilir olması anlamında kullanılmaktadır.