Oklokrasi, kalabalıkların yönetimi ve hukukun üstünlüğünün kitlelerin taleplerine boyun eğmesi durumunu inceleyen hukuki ve felsefi kavramdır. Kavramın kökeni Yunancada okhlokratía; Latincede ise ochlocratia olarak bilinmektedir. Yunanca “ochlos” (kalabalık/güruh) ve “kratos” (iktidar) sözcüklerinin birleşimi ile kitlelerin gücünü ifade etmektedir.
Oklokrasi, bilginin ve bilimin yerini kolektif cehaletin, hukukun yerini keyfiliğin, aklın ve öngörülebilirliğin yerini hıncın aldığı, demokrasinin en uç ve tehlikeli yozlaşma halidir. Hukukun üstünlüğünün yerini denetimsiz kitlelerin duygusal ve anlık taleplerine bıraktığı, hukukun üstünlüğünün askıya alındığı, “güruh egemenliği” olarak tanımlanan yozlaşmış bir yönetim biçimidir.
Oklokrasi rejiminde “hukuk devleti” ve “hukukun üstünlüğü” ilkesinden söz edilemez. Yargı sistemi adalet dağıtamaz ve adil yargılanma hakkı, kitlelerin “linç” veya “cadı avı” gibi kolektif öfke patlamalarıyla ikame edilir. Tarihsel örnekler arasında Salem Cadı Davaları ve Amerika’nın güneyindeki linç kültürü, hukukun kalabalıkların iradesine boyun eğdiği tipik oklokratik sapmalar olarak kabul edilmektedir. Türkiye’de, 6-7 Eylül Olayları, Madımak Olayı, Tan Gazetesi Baskını, Kanlı Pazar, Menemen Olayı gibi örnekler, kolluğun pasifliği ve devletin şiddet kullanma tekelini kalabalığa devrettiği örnekler olması yanında yargılama aşamalarının da çoğunluk baskısı, siyasal yönlendirme veya toplumsal öfke iklimi altında sağlıklı biçimde yürütülemediği dönemler olarak kayıtlara geçmiştir. Suç ve cezanın kanunla değil, kalabalığın o anki öfkesiyle belirlendiği bazı olaylar ise linç kültürünün bir güç olarak ortaya çıkmasına, cezasızlığa yahut orantısız cezalara sebep olmuştur.
Oklokrasiyi demokrasiden ayıran temel fark; medeni usullerin, azınlık haklarının ve evrensel hukuk normlarının, niteliksiz çoğunluğun baskıcı iradesi karşısında işlevsiz kalmasıdır. Antik Yunan filozofu Polibios, oklokrasiyi anayasal döngünün (anacyclosis) en alt basamağı olarak tanımlamaktadır.
#Oklokrasi #HukukunÜstünlüğü #Demokrasi #Polibios #Güruh Yönetimi #AnayasaHukuku