Eleftherios Venizelos

Eleftherios Venizelos (23 Ağustos 1864 – 18 Mart 1936)

Erken Yaşamı, Hukuk Eğitimi ve Girit Dönemi

Yunan hukukçu, diplomat ve siyasetçi Eleftherios Venizelos, 23 Ağustos 1864’te Girit’in Hanya yakınlarındaki Mournies köyünde doğmuştur. Ortaöğreniminin bir kısmını Ege’nin önemli liman ve ticaret merkezlerinden biri olan Siroz (Siros/Hermoupolis) adasında tamamlamış, ardından Atina Üniversitesi’nde hukuk öğrenimi görmüştür. 1887 yılının Mart ayında avukat olarak Girit’e dönmüş ve Hanya’da mesleğe başlayarak adanın 6’sı Müslüman, 11’i Rum olan 17 avukatından biri olmuştur. Girit’in Osmanlı yönetiminden ayrılarak Yunanistan’a katılması (Enosis) amacıyla yürütülen siyasal ve silahlı mücadelelerde öne çıkmış; 1897 Akrotiri ve 1905 Therisso ayaklanmalarına liderlik etmiştir.

Siyasal Kariyeri, Paris Konferansı ve Lozan Antlaşması

1909 Gudi Askerî Hareketi’nin ardından Yunanistan siyasetine katılan Venizelos, kurduğu Liberal Parti ile 1910 yılında başbakanlık makamına gelmiş ve farklı dönemlerde bu görevi yürütmüştür. Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı yıllarında Yunanistan’ın genişleme siyasetini ve diplomasisini yönlendirmiştir. 1919 Paris Barış Konferansı’nda Ege Adaları, Trakya ve Batı Anadolu’nun Yunanistan’a bırakılması yönündeki Yunan taleplerini savunmuştur.

Türk Kurtuluş Savaşı’nın ardından düzenlenen 1923 Lozan Barış Konferansı’nda Yunanistan heyetine başkanlık etmiş ve 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması’nın Yunanistan adına imzacılarından biri olmuştur. Antlaşmanın resmî imza metninde “Eski Bakanlar Kurulu Başkanı, Sovör (Kurtarıcı) Nişanı’nın Gran Kruva rütbesine sahip Mösyö Eleftherios K. Venizelos” unvanıyla yer almıştır.

Türk-Yunan Yakınlaşması ve Atatürk ile İlişkileri

Venizelos, 1930’lu yıllarda Mustafa Kemal Atatürk ile birlikte Türk-Yunan ilişkilerindeki yakınlaşmanın ve dostluk ortamının önde gelen mimarlarından biri olmuştur. 1930 yılında Türk-Yunan Dostluk, Tarafsızlık, Uzlaşma ve Hakem Antlaşması’nın imzalanması sürecinde Türkiye’yi ziyaret etmiş; 27 Ekim 1930’da Ankara Palas’ta Mustafa Kemal Atatürk tarafından kabul edilmiş ve 29 Ekim’de Ankara’daki Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına katılmıştır. Atatürk ile Venizelos’un karşılıklı yapıcı tutumları ve şahsi temasları, iki ülke arasında tesis edilen barış ikliminin güçlenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu yakınlaşmanın tarihsel bir göstergesi olarak Venizelos, 12 Ocak 1934’te Nobel Komitesi’ne resmî bir mektup sunarak Mustafa Kemal Atatürk’ü Nobel Barış Ödülü’ne aday göstermiştir.

Sürgün Yılları, Yargılanması ve Ölümü

Mart 1935’te Venizelos yanlısı subayların öncülüğündeki başarısız askerî darbe girişiminin ardından Fransa’ya gitmiş ve Atina’da kurulan olağanüstü askerî mahkemece gıyabında ölüm cezasına çarptırılmıştır. 18 Mart 1936’da Paris’te sürgünde hayatını kaybeden Venizelos’un naaşı Girit’e nakledilerek Hanya’daki Akrotiri Yarımadası’nda toprağa verilmiştir.