Zülfikar Ali Butto

Hukukçu ve Pakistan eski Cumhurbaşkanı ve Başbakanı Zülfikar Ali Butto, 5 Ocak 1928’de Britanya Hindistanı’na bağlı Sind bölgesindeki Larkana’da (günümüzde Pakistan) doğdu. Sir Şah Navaz Butto’nun tek oğluydu.

İlk eğitimini Bombay’daki Cathedral High School’da tamamladı. 1947’de Güney Kaliforniya Üniversitesi’ne, 1949’da Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesi’ne kaydoldu. 1950’de Siyaset Bilimi bölümünden onur derecesiyle mezun oldu ve Oxford Üniversitesi‘nde hukuk eğitimi aldı. 1953’te Londra’daki Lincoln’s Inn tarafından Baro’ya kabul edildi.

8 Eylül 1951’de Nusrat İsfahani ile evlendi. 1953’te Pakistan’a dönerek Karaçi’de avukatlık yapmaya başladı. Aynı yıl 21 Haziran’da ilk çocuğu Benazir Butto dünyaya geldi. Daha sonra Sind Müslüman Hukuk Koleji’nde uluslararası hukuk dersleri verdi.

Butto siyasete Cumhurbaşkanı İskender Mirza döneminde girdi. 1958’de Ticaret Bakanı oldu. General Muhammed Eyüb Han döneminde de kabinede görevini sürdürdü. 1963’te Dışişleri Bakanı oldu. Bu görev sırasında 2 Mart 1963’te Çin-Pakistan sınır anlaşmasının imzalanmasında önemli rol oynadı. Türkiye ve İran ile ilişkilerin geliştirilmesini destekledi.

Haziran 1966’da, Taşkent Deklarasyonu konusunda Eyüb Han ile yaşadığı görüş ayrılığının ardından hükümetten ayrıldı. Ardından Pakistan Halk Partisi’ni (PPP) kurdu.

1970 seçimlerinde PPP, Batı Pakistan’da büyük bir başarı elde etti. Doğu Pakistan’da çoğunluğu kazanan Şeyh Mucibur Rahman ile iktidarın devri konusunda anlaşma sağlanamadı. 1971 Savaşı ve Doğu Pakistan’ın Bangladeş olarak bağımsızlığını kazanmasının ardından Butto, 20 Aralık 1971’de Cumhurbaşkanı oldu ve Sıkıyönetimin başına geçti.

21 Nisan 1972’de sıkıyönetimi kaldırdı. Büyük sanayi kuruluşlarının bir bölümünü devletleştirdi ve toprak reformu başlattı. 21 Nisan 1972’de sıkıyönetimi kaldırdı. Hindistan Başbakanı İndira Gandhi ile görüşerek 2 Temmuz 1972’de Simla Anlaşması’nı imzaladı.

1973 Anayasası, 10 Nisan 1973’te kabul edildi ve 14 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. Aynı gün Butto, Pakistan Başbakanı olarak yemin etti. 1973-1977 yılları arasında Başbakanlık yaptı. Bu dönemde bankaları devletleştirildi, Pakistan Çelik Fabrikaları’nın temeli atıldı ve 1974’te Lahor’da İkinci İslam Zirvesi düzenlendi.

1977’deki seçimlerin ardından ülkede siyasi kriz ve protestolar başladı. 5 Temmuz 1977’de General Ziya ül Hak askerî darbe yaparak Butto hükümetini devirdi ve sıkıyönetim ilan etti.

Yargılanması, İdamı ve İade-i İtibar 

Butto, muhalif siyasetçi Ahmed Rıza Kasuri’nin babası Muhammed Ahmed Han Kasuri’nin öldürülmesi davasında ölüm cezasına mahkûm edildi. Pakistan Yüksek Mahkemesi kararı 1979’da onadı. 4 Nisan 1979’da Ravalpindi Merkez Hapishanesi’nde asılarak idam edildi. Garhi Khuda Bakhsh’ta toprağa verildi.

Pakistan Yüksek Mahkemesi, 6 Mart 2024 tarihinde, Butto’nun idamından 44 yıl sonra açıkladığı tarihi görüşte, Butto’nun 1979 yılındaki yargılanmasının adil yargılanma ve usul güvencelerinin gereklerini karşılamadığına oybirliğiyle hükmetti. Ancak zamanaşımı nedeniyle, kesinleşmiş mahkûmiyet kararını ortadan kaldıracak bir hukukî mekanizmanın bulunmaması gerekçesiyle hukuki iade-i itibar sağlanamadı.

Zülfikar Ali Butto, Pakistan Halk Partisi’nin kurucusu ve Pakistan siyasetinin en önemli isimlerinden biri olarak tarihe geçti.